ton van ’t hof

In zijn bekendste boek, 7 Types of Ambiguity, definieert Sir William Empsons (1906-1984) ‘ambiguïteit’ als ‘elke woordelijke nuance, hoe klein ook, die ruimte biedt aan alternatieve reacties op hetzelfde stuk tekst.’ Naast literatuurcriticus was Empson ook dichter van een klein ambigu oeuvre, dat met plezier door John Ashbery, zo gaf de Amerikaan ooit in een interview toe, gelezen is. Empson hield van cryptische poëzie en vergeleek zijn eigen gedichten wel met kruiswoordpuzzels, waar hij in de vorm van noten met genoegen tekst en uitleg bij gaf. Dat Ashbery’s poëzie overeenkomsten vertoont met die van Empson moge duidelijk zijn.

Het vijfde gedicht uit Ashbery’s bundel A Worldly Country, ‘Opposition to a Memorial’, gaat over ambiguïteit en opent met een dichtregel van William Empson: ‘Come back, in a few days.’ Deze woorden doen me denken aan het wegleggen van een moeilijke kruiswoordpuzzel, om er na een paar dagen nog eens naar te kijken: wellicht los je de puzzel dan wél op.

Voor hoeveel uitleggingen is dit gedicht wel niet vatbaar? En zou er eentje definitief kunnen zijn? Hebben deze ‘duistere aantekeningen en regels’ diepgang of lezen we slechts gezwam? Ik geloof niet dat ‘Oppositie tegen een gedenkteken’ inhoudelijk een sluitende interpretatie toestaat: het is een ambigu gedicht over ambiguïteit, qua content de raadselachtigheid zelve. En daar was het Ashbery ongetwijfeld óók om te doen.