ton van ’t hof

Over het wat dat poëzie is of zou kunnen zijn

Wat is poëzie? is een ontzagwekkende vraag, die vaak is beantwoord, maar nooit eensluidend. Mijn woordenboek maakt zich er met een jantje-van-leiden vanaf: poëzie = dichtkunst = kunst van dichten en de producten daarvan. Jeroen Mettes stuurde zijn lezers ooit met een kluitje het riet in: poëzie ‘is simpelweg dat wat in een gedicht niet te reduceren is tot tekst, vorm of inhoud.’ In The Poetic Pattern (1956) geeft dichter en academicus Robin Skelton een bevredigender antwoord, waarover later meer. Voor nu volstaat een citaat uit dat boek:

‘One finds set down on the page, or in the heard words, a pattern that reveals completely one particular aspect of life so that one may, in knowing that pattern, realize that aspect of life the more fully. […] The pattern may be composed of trees and clouds and grass, or of gibbets, bones and blood; it may include a Prufrock or an Endymion; it may be complex or simple—but it has, immediately one reacts to it, identifying it as “poetry”, the effect of arousing one’s senses of life in such a way that the newly revealed pattern sets in motion and re-orders all those other patterns of one’s own inner jigsaw-puzzle of thought, emotion, memory and vision.’

Kortom, poëzie is volgens Skelton een in woorden uitgedrukt patroon dat het levensgevoel prikkelt en het innerlijk herschikt.

John Ashbery, die de literatuurwetenschap het liefst meed, beantwoordde de vraag Wat is poëzie? met een gedicht, dat hij opnam in Houseboat Days (1977). Een pasklaar antwoord:

WAT IS POËZIE

Het middeleeuwse stadje, met friezen
Versierd met padvinders uit Nagoya? De sneeuw

Die kwam toen we graag wilden dat het sneeuwde?
Mooie beelden? Het trachten te vermijden

Van ideeën, zoals in dit gedicht? Maar we
Keren naar ze weer als naar een gemalin, de minnares

Achterlatend naar wie we verlangen? Nu
Zullen ze het moeten geloven

Zoals wij het geloven. Op school
Werden alle gedachten uitgekamd:

Wat overbleef was als een vlakte.
Doe je ogen dicht en je kunt het kilometers ver voelen.

Open ze nu op een smal verticaal pad.
Wie weet levert het ons weldra – wat? – wat bloemen op?