Oh Vlaanderen!

Bij eerste rondgang word ik overbluft, bij tweede in verlegenheid gebracht, door dertig taalplastieken van Caroline Knox: wat stellen ze voor? Waar geven ze een beeld van? Ik keer terug naar het titelgedicht, ‘Flemish’. De eerste strofe luidt zo:

Mijn zuster zei,
‘Alle elementen in dit schilderij,
Stilleven met Aardbeien,
lijken te zweven’
(van Isaak Soreau [1604-na
1638],
Vlaams, begin jaren 1630
Schenking van Mevr. Robert McKay
Cincinnati Art Museum)
SCHRIJF NIET BENEDEN DEZE LIJN
———————————————————————–
stond er op de briefkaart van het schilderij.

Isaak Soreau (1604-1644) is volgens het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie geboren en gestorven in Frankfurt am Main, en van 1620 tot 1638 als kunstschilder werkzaam geweest in Antwerpen. Er zijn meerdere stillevens met aardbeien van Soreau in omloop, maar met behulp van Google heb ik zelfs een afbeelding kunnen achterhalen van een exemplaar van de briefkaart waar hierboven sprake van is.

soreau

Alhoewel Soreau de groepering gedetailleerd heeft weergegeven, klopt er iets niet met de werkelijkheid zoals wij die vandaag de dag hebben geleerd waar te nemen. De zuster heeft gelijk. In dit schilderij is kleurperspectief maar mondjesmaat toegepast, waardoor er weinig dieptewerking is en voorwerpen lijken te zweven. In 1630 dacht men er overigens vast anders over.

Ook Knox geeft een gedetailleerde beschrijving van de werkelijkheid: ze neemt in deze eerste strofe de tekst die achter op een briefkaart staat letterlijk over, inclusief een waarschuwing en de lijn waar de waarschuwing betrekking op heeft. Welk gevaar of nadeel je bij overschrijding zou kunnen ondervinden, wordt niet vermeld. Knox zelf stapt direct over de lijn heen en schrijft vrolijk verder.

Ik vermoed dat heel wat lezers het voorhoofd zullen fronsen bij het lezen van de waarschuwing en het zien van de lijn. Hier worden geijkte opvattingen over wat voegzaam is in de poëzie niet door Knox gedeeld.

‘Ik zal je vertellen hoe je aardbeien
kunt laten zweven,’ zei mijn dochter.
‘Ontdoe ze van hun kroontjes. Meng ze
met een halve theelepel balsamico-
azijn en een theelepel
glaceersuiker; laat ze staan.’

Hoe kom je er op: aardbeien met suiker en azijn. Maar wie het ooit heeft geproefd weet dat dit verrukkelijk is! In deze strofe worden de tegenstellingen zoet-zuur en zweven-staan gesynthetiseerd tot een goddelijk geheel. Strofe twee zou zomaar een weergave kunnen zijn van een werkelijke gebeurtenis: moeder leest de briefkaart voor en dochter reageert.

Stilleven met Aardbeien, niettemin,
haalt het niet bij zijn Anjers, Tulpen en Andere Bloemen in een Glazen Vaas met
Perziken, Druiven en Pruimen in een Mand op een Rand met Kersen, een Vlinder
en een Kever.

Isaak Soreau was één van een tweeling, bovendien,
en in 1652 schilderde zijn tweelingbroer, Peter Soreau, Stilleven met Appels, Zwarte
en Witte Druiven en een Walnoot in een Porseleinen Schaal, Samen met Kastanjes,
een Peer, Vijgen, Rapen en een Meloen. Dit Alles op een Tafel met een Zootje Snippen
Hangend aan een Spijker
(SAZWDWPSSKPVRMDATZSHS)
. Oh Vlaanderen! Een Benelux land, een Laag Land.

Tja. Isaak Soreau maakte een schilderij dat inderdaad onder die idioot lange titel bekend staat. Ook had hij een tweelingbroer die Peter heette, eveneens schilder was en, jawel, een doek in 1652 beschilderde dat deze naam draagt. Hahaha! Hoe anders dan ik in eerste instantie gedacht had: geen verzinselen, maar een modellering van flamboyante feiten. Knox moet er dol op zijn. De uitroep ‘Oh Vlaanderen!’ komt voort uit het plezier in zoveel overvloed.

Flemish, Caroline Knox, Wave Books, 2013.

(Dit bericht verscheen eerder, op 16-04-2013, op 1hundred1.tumblr.com.)