Al vroeg in de ochtend: genealogisch gepiel. Stamboommanie. Wat je er aan hebt? Niets natuurlijk. Wat volgens boeddhisten een groot goed is.

Vroeg me al langer af waarom mijn overgrootouders Geert & Geertruid Leupen, die vrijwel altijd in de buurt van Assen hadden gewoond, hun oude dag ineens in Epe (GD) sleten. Geert stierf er zelfs. Kom ik online (graftombe.nl) plots het graf van hun jongste zoon Evert Geert tegen op een begraafplaats te Epe. Hij stierf in 1973, 61 jaar oud. Ging Evert nog met zijn ouders mee naar Epe of gingen zijn ouders met hem mee?

Vragen, vragen, vragen.

Hennie had een tuinbank bij Intratuin gezien. Wij naar Intratuin. Bleek de bank niet meer op voorraad. In Drachten nog wel. Wij naar Drachten, 25 km verderop. Tuinbank aangeschaft. Bleek het ding nét niet in de auto te passen. Zonder bank terug naar Leeuwarden.

Bij het instappen schade aan de auto ontdekt. Deuk plus twee krassen. Lijkt van een fietsstuur plus handrem te zijn. Tweede schade binnen een jaar. En we hebben per gebeurtenis een eigen risico van € 250. Het is een private lease, de schade zal dus moeten worden hersteld. Kassa!

Tuinbank door Hennie met grotere auto van schoonzus opgehaald. Rijden maar!

Leren leven met al die anderen die anders denken dan ik is een kunst. En soms een treffen, tussen beelden en echte mensen.

Mijn overgrootvader Geert Leupen en mijn overgrootmoeder Geertruid Rutgers trouwden op zaterdag 18 april 1891 te Rolde, in aanwezigheid van Geerts vader, Jan Geerts, en vier getuigen. De bruidegom 27 jaar oud, de bruid 23. Acht maanden ervoor had Geert zijn moeder verloren en Geertruid was al sinds 1889 wees.

Online weet ik te achterhalen dat half Europa in deze periode te maken had met een koudegolf en dat het op de 18e niet alleen ‘s nachts maar ook overdag tot diep in Frankrijk vroor. Dikke jas aan dus.

Onder Geertruids dikke jas moet overigens ook een dikke buik hebben gezeten, want nog geen drie maanden later beviel ze van hun eerste kind, dochter Lammegien.

In de trouwakte vind ik niet alleen Geerts beroep op moment van trouwen terug, dienstknecht, en hun beider woonplaats, Deurze, maar ook dat er aan de Ambtenaar van den Burgerlijken Stand zeven documenten ter hand zijn gesteld: twee geboorteakten, drie overlijdensakten en, mijn belangstelling wekkend, twee bewijzen:

  • ‘bewijs voldaan te hebben aan de wet op de nationale militie’;
  • ‘bewijs van toestemming tot het aangaan van dit huwelijk afgegeven door den Kommanderenden Officier van het eerste Regiment Veldartillerie’.

Tot mijn voldoening—alle lof voor het Drents Archief—heb ik ook de bijlagen kunnen downloaden.

In het begin van de 19e eeuw werd in Nederland—middels de ‘Wet omtrent de inrigting der Nationale Militie’—de conscriptie (dienstplicht) ingevoerd. Iedere jongeman diende zich in te schrijven, waarna door loting werd bepaald wie daadwerkelijk werd opgeroepen. Als je werd ingeloot bestond er de mogelijkheid om ‘zijne dienst [te] doen waarnemen door een plaatsvervanger’, die tegen betaling jouw plaats als militielid innam. De hoogte van dat bedrag was in 1861 een zaak geworden tussen loteling en plaatsvervanger, voor die tijd gold een tarief ‘naar mate van de gegoedheid der personen’ van f 25 tot f 75.

De dienstplicht duurde vijf jaar. De eerste achttien maanden kwam je op in werkelijke dienst, waarna je nog drie en een half jaar oproepbaar bleef.

Geert schreef zich in 1882 als negentienjarige in, maar werd uitgeloot. Hij woonde op dat ogenblik in Anloo, waar hij het vak van wever uitoefende. Zes jaar later, op 1 mei 1888, kwam hij alsnog onder de wapenen, bij het 1e Regiment Veldartillerie te Utrecht, waar hij de plaats van iemand anders innam.

Geert kon ongetwijfeld het geld goed gebruiken. Thuis hadden ze het niet breed en de toenemende mechanisering van de textielindustrie zorgde voor minder vraag naar wevers. Na zijn diensttijd zou hij niet meer achter het weefgetouw plaatsnemen.

Toen Geert en Geertruid op die koude zaterdag trouwden, was de bruidegom weliswaar niet meer in werkelijke dienst, maar nog wel oproepbaar. Daarom had hij van zijn commandant toestemming voor het huwelijk nodig.

Ik ga ervan uit dat ze na afloop van de plechtigheid een goed glas bier of wijn hebben gedronken in de plaatselijke herberg.

Om 02.15 uur wakker. Gevolgd door een gedachtestroom over zaken die nog geregeld moeten worden met betrekking tot de verhuizing van ma. Opgestaan toen de kerkklok vier keer sloeg.

Brief ontvangen waarin staat dat de as van pa op 5 juli jl. verstrooid is vanuit een vliegtuig over de Noordzee. Toen dit aan ma werd voorgelezen zei ze lachend: ‘Dat vind-ie leuk hoor, uit het vliegtuig!’

Zag een vlog over een gezellig samenzijn in een verlaten sanatorium in het Georgische plaatsje Skaltoebo, waar heet bronwater door de straten loopt. Een Georgiër, Wit-Russin en Londenaar brachten een toost uit op hun vrijheid & Europeaan-zijn. Kennelijk rekbare begrippen. En waarom ook niet!

Je zoekt het een, vindt iets anders:

  • de geboorte- en overlijdensakte van mijn overgrootvader Geert Leupen: geboren op 28 oktober 1863 in Gasteren (DR), overleden op 28 juli 1939 in Epe (GD);
  • de vermeldingen van de geboorte van mijn moeder in de Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant en De Gelderlander, beide op zaterdag 19 oktober 1935;
  • vijf edities van het Algemeen adresboek van de stad Nijmegen en omliggende dorpen, waaruit blijkt dat mijn grootvader Harm Geert Leupen van 1936-1951 met zijn gezin aan de Postdwarsweg 15 te Nijmegen woonde en al die tijd het beroep van ‘kellner’ (sic) uitoefende.

Laat ik nou onlangs met Tim tijdens onze 2-daagse wandeltocht in Drenthe in de uitspanning Pannenkoekenboerderij Brinkzicht te Gasteren thee met gebak hebben geconsumeerd! En mijn moeder is dus op een woensdag geboren (weetfeitje).

kelner: ‘ober, bediende in café of restaurant’; ontleend aan Duits Kellner, ontwikkeld uit Oudhoogduits kellenāri ‘keldermeester, beheerder van de voorraadkelder’, ontleend aan middeleeuws Latijn cellenarius, afleiding van klassiek Latijn cellārium ‘voorraadkelder, wijnkelder’.

Overvliegende watten, net geen mist. Achttien graden; een verademing na de hitte van de voorbije dagen. Hanengekraai, fluitende vogels. Tussen de huizen hangt een geur van koeiendrek. Linksaf de Feartswei in en langs De Fytsdokter richting de Zwagermieden. Een boer die gras maait, dan weer een veld vol klaprozen en korenbloemen. Een vrouw van mijn leeftijd die probeert te joggen. Dit is een wandeling die het beste uit je zintuigen naar boven haalt.

Nam gisteren nog enkele oude foto’s van ma mee, voor het familiearchief. Op de foto hieronder, die rond 1948 is genomen, staat mijn moeder (eerste van links) met zeven van haar acht broers en zussen. Marjo, de jongste van het kroost, werd pas in 1949 geboren. Geert (met bril) en Harm (uiterst rechts) zijn inmiddels overleden. Vermoedelijk is dit kiekje genomen in de Botstraat, Eindhoven. En goh, wat blijf een mens toch zijn hele leven op zichzelf lijken; ik herken ze allemaal!

Ons familiearchief bestaat uit een digitaal deel (Gramps, MyHeritage & blogposts) en een fysiek deel (boeken, documenten, paperassen, foto’s etc.) Het fysieke deel moet worden gedigitaliseerd en opgeborgen, maar ligt momenteel in ordeloze stapels rond mijn bureau. Chaos, waar ik even doorheen moet, zeg maar.

‘Leuk hè,’ zeg ik.
‘Neukè?’ vraagt Hennie verbaasd.

Jeroen Brouwers—Mijn Vlaamse jaren (1978). ‘Literatuur is een kanker, wie is aangetast zal niet genezen.’

Wat ik vandaag via allefriezen.nl nog meer over de familie Leupen te weten kwam:

Vermoedelijke geboortejaren van mijn overgrootouders:
1863: Geert Leupen;
1867: Geertruida Rutgers.

Met betrekking tot hun kinderen:
1910: geboorte zoon Harm Geert, mijn grootvader;
1911: geboorte zoon Evert Geert;
1914: huwelijk dochter Lammegien, dan 22 jaar oud;
1918: overlijden zoon Roelof, dan 16 jaar oud;
1919: huwelijk dochter Annechien, dan 23 jaar oud;
1929: huwelijk zoon Willem, dan 32 jaar oud.

Woonplaatsen van Geert en Geertruida:
1910: Oosterwolde;
1911: Oosterwolde;
1914: Oosterwolde;
1918: Kampen;
1919: Kampen;
1920: Fochteloo (nabij Oosterwolde);
1921: Oosterwolde;
1922: Weperpolder (nabij Oosterwolde)
1929: Epe.

Beroepen van Geert:
1910: landbouwer;
1911: landbouwer;
1914: landbouwer;
1918: koopman;
1919: slager;
1929: koopman.

Met betrekking tot de dood van mijn overgrootouders:
1942: overlijden van Geertruida te Assen. Ze was op dat moment weduwe van Geert en woonde weer in Oosterwolde.

En dan is er nog een kwestie met betrekking tot een boerenplaats te Oosterwolde, waar Geert een bod op uitbrengt en die hem begin 1918 ‘provisioneel’ wordt toegewezen. In het Lycaeus Juridisch Woordenboek vind ik onder het kopje ‘provisionele en finale toewijzing’ de volgende uitleg:

‘Soort akte of proces-verbaal uit de 19de en begin 20ste eeuw, waarin de notaris het geveilde onroerend goed zonder voorbehoud aan de hoogste bieder toewijst. De hoogste bieder weet dan zeker dat hij het huis kan kopen. De akte ‘provisionele toewijzing’ wijst erop dat toewijzing plaatsvindt onder voorbehoud van toestemming van de verkoper, omdat de hoogst geboden prijs kennelijk lager is dan de minimumprijs die de verkoper wilde hebben.’

Eind 1921 koopt Geert vastgoed in Oosterwolde voor het bedrag van fl. 8845. Mogelijk betreft het de boerenplaats waar hierboven sprake van is. Begin 1922 spreekt een notaris echter een royement uit, wat vermoedelijk betekent dat Geert met betrekking tot de koop een ‘waardeloze’ hypothecaire inschrijving had overlegd.

Het heeft er alle schijn van dat mijn overgrootvader met betrekking tot de koop had gebluft, onvoldoende kapitaalkrachtig was geweest.

Saillant in dit verband zijn twee gerechtelijke vonnissen die in deze periode worden uitgesproken: (1) in mei 1920 worden Geert en zonen Jan en Willem schuldig geacht aan huisvredebreuk, en (2) in augustus 1921 gaat zoon Jan wegens brandstichting negen maanden het gevang in.

Wellicht hebben deze delicten iets met de aankoop van de boerenhoeve te maken; je weet het niet.

Mijn grootvader van moederskant, Harm Geert Leupen, was de échte Fries in onze familie. Hij werd op 16 december 1910 in Oosterwolde (FR) geboren, dat twintig kilometer ten westen van Assen ligt, op de grens tussen Friesland en Drenthe. Zijn ouders, Geert Leupen en Geertruida Rutgers, kwamen uit de buurt van Rolde, niet ver van Assen.

Vanochtend vond ik op allefriezen.nl de geboorteakte van mijn grootvader. Daarin las ik dat hij om vijf uur ‘s ochtends werd geboren, dat zijn vader op dat moment landbouwer was en zijn moeder zonder beroep.

Leupen is een ongewone naam. Volgens de Nederlandse Familienamenbank droegen in 1947 slechts 154 personen in Nederland die naam en zestig jaar later 254.

Een vijftien jaar oudere zus van mijn grootvader, Annechien, huwde in 1919 met Alle de Jong uit Makkinga, dan arbeider van beroep. Ze zullen hun hele leven lang in Oosterwolde en omgeving blijven wonen. Vanmiddag bezocht ik hun gemeenschappelijke graf op de Algemene Begraafplaats aan de Pradingaweg te Oosterwolde.