Monnikenwerk

In 2004-2005 herschrijft de Amerikaanse dichter en literatuurwetenschapper Craig Dworkin op een bijzondere wijze een ouder Engels boek over ontleden, How to Parse: An Attempt to Apply the Principles of Scholarschip to English Grammar, Edwin A. Abbott, 1875. Dworkin geeft dit boek een koekje van eigen deeg door het bladzijde voor bladzijde in zinsdelen te ontbinden, wat het volgende resultaat oplevert (een willekeurige paragraaf uit Dworkins Parse, Atelos, 2008):

‘Locative Preposition indefinite article Active Participle Used As An Adjective Prepositional Object comma latin abbreviation period latin abbreviation period dash’

Wat bezielt Dworkin? Wat wil hij met dit werk, dat overduidelijk een conceptueel karakter heeft? Wie de moeite neemt om Dworkins bijna driehonderd bladzijden dikke Parse werkelijk door te nemen, komt halverwege het boek tussen alle taalkundige termen plotseling de volgende vraag tegen:

‘Lo what shall a man in these days now write?’

Deze vraag komt ook in het oorspronkelijk werk uit 1875 voor en is door Dworkin ‘onvertaald’ in zijn eigen boek overgenomen. In het oorspronkelijke werk maakt de vraag deel uit van een oefening, maar in de context van Dworkins boek krijgt hij andere betekenissen mee: als één van de vraagstellingen die aan Parse ten grondslag liggen, en als uiting van de verveling die Dworkin bij het maken van dit werk steeds weer overvalt.

In 2011 verschijnt Against Expression: An Anthology of Conceptual Writing (Northwestern University Press), onder redactie van Dworkin en Kenneth Goldsmith. In zijn voorwoord geeft Dworkin aan wat de gebloemleesde conceptuele werken, waaronder Parse, verbindt. Het is tegelijk zijn antwoord op wat, in theoretische zin, vandaag de dag zou kunnen worden geschreven:

‘Above all, the works presented here share a tendency to use found language in ways that go beyond modernist quotation or postmodern citation. The great brake with even the most artificial, ironic, or asemantic work of other avant-gardes is the realization that one does not need to generate new material to be a poet: the intelligent organization or reframing of already extant text is enough. Through the repurposing or détournement of language that is not their own (whatever that might mean), the writers here allow arbitrary rules to determine the chance and unpredictable disposition of that language; they let artificial systems trump organic forms; and they replace making with choosing, fabrication with arrangement, and production with transcription. In these ways, previously written language comes to be seen and understood in a new light, and so both the anthology as a whole—with its argument for the importance of the institutions within which a text is presented—and the works it contains are congruent: context, for both, is everything. The circumstance, as the adage has it, alters the case.’

Parse is een schoolvoorbeeld van een transcriptie, waarbij een oude tekst wordt overgezet in een nieuwe. Bij die overzetting gebeurt er met Dworkin echter iets, waar hij op voorhand mogelijk geen rekening mee heeft gehouden: de verveling slaat toe. Wat ik me heel goed kan voorstellen. Ga er maar aan staan: een boek van bijna vierhonderd bladzijden volledig ontleden! Wat ook een beproeving van het uithoudingsvermogen is. Om de verveling draaglijker te maken, neemt Dworkin steeds vaker ‘onvertaalde’ regels tussen de taalkundige termen op, die in de nieuwe context van Parse commentaren worden op het schrijven in het algemeen en van dit werk in het bijzonder. Dat hij lijdt, is duidelijk:

‘Hence the form of the Verb, is wounded, is called the Passive (i.e. “suffering”).’

‘In other words, a Passive Particle, e.g. “shot,” may stand for “being shot'” or, “having been shot.”‘

‘e.g. “being on the point of death,” “being about to die” (where “to die” must be regarded as the Object of “about”).’

Naarmate Dworkin vordert, duiken er ook oordelen over het oorspronkelijke werk op – ‘in a pedantically impatient shorthand’ – en tegen het einde wordt het steeds duidelijker dat hij de uitputting nabij is:

‘Preparatory Subject Already Intimating The Exhausted Author Be Exempted From The Task Of Further Arduous Labor modal auxiliary of further exculpatory sequestering transitive verb of a hedging distance now so far slipped from the true subject that the alibied author cannot but be excused for being too enervated to carry out yet another full analysis straw of adverbial vertebral catastrophic dromedarian failure preposition of the infinitive verb of half-heartedly wrist-flicked broad-brushed action preposition em dash’

Niet lang hierna stopt Dworkin met de transcriptie. Hij is halfweg het oorspronkelijke werk, Parse zelf beslaat dan bijna driehonderd bladzijden. Een computer (onleedsoftware bestaat intussen) had de taak moeiteloos volbracht. Dworkin koos echter voor handwerk. Gelukkig maar. Want dat bracht de menselijke ruis voort, die Parse nóg interessanter maakt.