Eaglestone, Robert—Literature: Why It Matters (2019): ‘Literatuur heeft een belangrijk aandeel in onze aanhoudende dialoog over het steeds veranderende zelfinzicht van de mensheid—niet over wat we zijn, maar over wie we zijn.’

14.09.2019

Ai Qing (1910-1996) was een bekende Chinese schrijver-dichter en vader van de nog bekendere kunstenaar Ai Weiwei (1957). In Barnaby Martins Ai Weiwei. Een dissident in hedendaags China (2013) lees ik met stijgende verbazing Ai Qings geboorteverhaal: ‘Bij zijn geboorte heette Ai Qing niet Ai Qing. Hij heette eigenlijk Jiang Haicheng. Net als Mao was hij een telg uit een betrekkelijk rijke familie van landeigenaren; pas als jongeman veranderde hij zijn naam. Volgens de gewoonte van die tijd raadpleegde zijn ouders direct na zijn geboorte een astroloog. Ze kregen te horen dat hun pasgeboren zoon het gezin de vernieling in zou helpen. De enige hoop die ze hadden was om hem weg te geven. Doodsbang door de voorspelling van de astroloog gaven de ouders van Ai Qing de baby aan een van de armste vrouwen van het dorp, een boerin die zelf al meer kinderen moest voeden dan ze aankon. Om aan tafel ruimte te maken voor de zuigeling Ai Qing verdronk deze vrouw een van haar eigen kinderen in de rijstvelden.’

Ik kan het, met een volgevreten lijf, niet geloven. Zou dit verhaal zijn aangedikt? Ik hoop het wel.

12.09.2019

Connie Palmen vertelde gisteravond in DWDD dat ze na de moord op Pim Fortuyn dacht: ‘Ja, de wereld verandert. Wat moet ik doen? Ik stem toch op de goede partij?’

Het geheim van Angela Merkels succes? Volgens historicus & journalist Wierd Duk speelden haar analytisch vermogen en oplossingsgerichtheid daar zeker een rol bij, maar belangrijker is het gegeven dat niet de partijelite maar de ‘gewone kiezer’ haar machtsbasis vormde: ‘”Mutti” Merkel wist haar burgers op sleeptouw te nemen, stap voor stap, telkens uitleggend waarom bepaalde besluiten in haar ogen onvermijdelijk waren—’alternativlos‘, noemde ze dat. Zij wekte daarmee de indruk dat ingrijpende veranderingen geleidelijk plaatshadden en dat ze werden aangestuurd door een “rustige hand”.’

Hoe waar. En zwaarwegend. Vernieuwingen moet je langzaam doorvoeren, veel mensen kunnen snelle omslagen niet aan. Dat lesje heb ik in de loop van mijn carrière wel geleerd.

Het barokke Venetië in Cees Nootebooms barokke taal; dat heet overdaad. En overdaad schaadt. Ik houd momenteel koppig vol.

Het onderhoudende interview met Eileen Myles dat ik gisteren las trok me over de streep: ik heb een digitaal abonnement op De Nederlandse Boekengids genomen, in de verwachting dat ik nu toegang heb tot een verzamelpunt waar boeken en literaire kwesties nog op een serieuze wijze aan de orde worden gesteld.

Naar aanleiding van een interview met Cees Nooteboom bestelde ik zijn laatste boek, dat me volkomen ontgaan was: Venetië. De Leeuw, de stad en het water; e-book, € 4,99. Ik heb zelf dagenlang door de nauwe straatjes van Venetië gezworven, de verafgelegen gedeeltes bezocht, waar de Venetianen wonen en nauwelijks toeristen zijn. Het is een van de fascinerendste steden die ik ken.

In BAX 2018: Best American Experimental Writing zijn twee werken opgenomen van José Felipe Alvergue, dichter en beeldend kunstenaar en momenteel werkzaam aan de Universiteit van Wisconsin. Zijn naam wordt in BAX overigens verkeerd gespeld, ‘Aluergue’ in plaats van ‘Alvergue’. Op de afbeelding hieronder zien we de eerste twee bladzijden van ‘[cartograph]’, een visueel gedicht dat uit een titel, twee regels tekst en vijf afbeeldingen bestaat. De drie ontbrekende afbeeldingen gelijken op de twee hierbeneden.

Experimenteel zeker: je vraagt je direct af wat Alvergue hier uitprobeert. Wie daar een antwoord op wil wordt gedwongen langer te blijven stilstaan bij dit op het eerste gezicht duister aandoende werkstuk.

De titel, ‘[cartograph]’, betekent kaart of plattegrond, in het bijzonder een geïllustreerde versie. Het zou dus kunnen dat we hier kijken naar een schematische voorstelling van een stad, terrein, gebouw, opstelling o.i.d.

Na de titel vinden we de twee regels tekst: ‘:dat wat eronder zit / het gras zal het verslinden’. Raadselachtig. Moet dit letterlijk of figuurlijk worden opgevat? Is ‘gras’ een metafoor voor het een of ander?

Vervolgens de eerste afbeelding. Alvergue heeft iets wat op een processchema lijkt over een blok tekst geplakt. Levert die tekst nog aanwijzingen op?

landscape stop building look border cross solid gray build sharp angle design / colony whisper gust desert wind material man metal concrete strenght clean- / liness building stand name much trace pencil fingers master class build court / yard fountain statue dance music build purpose back face solid horizon hill side / resident street commerce fair way redondel statue statuesurface glimmer / stream fountain incontinence stain body remind Santa Ana shit smell sewage / factory blue frock itch back neck scrape sew arm pit thick patch mucus sweat / touch heavy linen pockets smell hair

Santa Ana is een stad in het zuiden van Californië. Lezen we hier een beschrijving van deze stad en zijn inwoners? Die zich nooit echt in woorden of processchema’s zullen laten vatten. Wil Alvergue me met mijn neus drukken op het feit dat woorden en processchema’s de werkelijkheid transformeren tot iets wat zij niet is, er slechts naar kunnen verwijzen. Is de werkelijkheid dan ‘dat wat eronder zit’ en vormen de woorden en het processchema wellicht ‘het gras’ dat de werkelijkheid in overdrachtelijke zin verslindt? Zou kunnen.

Op de overige afbeeldingen van hetzelfde laken een pak. Teksten, pijlen, lijnen. Fotootjes van stenen en een krant. De teksten gaan over het gebruik van hulpwerkwoorden in het Yoruba, een taal die in West-Afrika wordt gesproken. De krantenkoppen doen kond van Amerikaanse vluchtelingenproblematiek. Hetgeen ‘[carthograph]’ tevens een politieke lading geeft: als blanke autochtoon zal ik me—mede omdat woorden de werkelijkheid transformeren tot iets wat zij niet is—slechts gedeeltelijk kunnen inleven in wat slaven en vluchtelingen hebben doorstaan.

‘[cartograph]’ wil niet alleen esthetisch zijn maar ook politiek relevant en is in dat opzicht een heel eigentijds gedicht.