Een gedicht van Caroline Knox

knox.jpg

De Amerikaanse Caroline Knox (1938) schreef een van de betere gedichten die ik ken, ‘Flemish’, waar ik eerder al uitgebreid over berichtte. Ook in haar nieuwe bundel To Drink Boiled Snow (Wave Books, 2015) staan weer fraaie verzen, waarbij ze opnieuw graag gebruik maakt van allerlei natuurwetenschappelijke en literaire weetfeitjes. Uit deze bundel vertaalde ik het gedicht ‘When I was about your age’:

TOEN IK ZO OUD WAS ALS JIJ,

kreeg ik van mijn groottante, die
bibliothecaris van het Vassar College was,
een oud marineblauw boek,
The Oxford Book of English Verse.
Verschenen in 1942. Destijds
was het verbazingwekkend dat een vrouw
zo’n belangrijke post kon bekleden,
maar zij deed het. Dus las en las ik
en een deel van het boek was in
raar Engels geschreven. Op
ongeveer een derde vind je een
gedicht getiteld ‘The Rime of the Ancient
Mariner’ van Samuel Taylor Coleridge.
Ik denk dat je het tof zult vinden omdat
je een ervaren toerzeiler bent
en goed in exacte vakken
en van uitdagingen houdt. Het gaat over
een reis naar de Zuidpool en wordt verteld
door een van de matrozen, aan een man die hij ontmoet;
het is een spookverhaal en een natuurdagboek.
Het zit vol verrassingen, zoals deze:
‘De zon kwam links op, /
Hij kwam uit de zee!’ Echt?
Kwam de zon uit de zee?
Nou nee. Maar het is
een geweldige manier om het over de
kracht en baan van de zon te hebben.
Trouwens, er was een
kunstenaar in Frankrijk, Gustave Doré,
die ook gek was op de ‘Rime’ en
prenten, gravures, maakte
van hoe hij dacht
dat de reis geweest was. Googel
Doré en kijk wat
je ervan vindt, alsjeblieft.
            Zowel Coleridge als Doré
hielden van bang zijn en
ze hielden ook van blijdschap. Ze
hielden ervan om angst en geluk tegelijk
in hun kunst te verwerken. Coleridge
zou wandeltochten
met zijn vrienden gaan maken,
langs meren en in de bergen.
Een ander gedicht in het boek,
veel korter, is ‘Kubla Khan’.
Kubla was koning
in China. Hij bouwde
een paleis dat
‘een statig ple-
zierhuis’ werd genoemd, wat
tegelijkertijd
echt paleis en
poëziepaleis betekent. Coleridge
hield ervan om verscheidene
dingen tegelijk te doen.
Hoe dan ook,
dit boek, The Oxford
Book of English
Verse
, was van mij
en is nu
van jou, jouw naam
staat er voor eeuwig in.

To Drink Boiled Snow, Caroline Knox, Wave Books, 2015: via bol.com.

Oh Vlaanderen!

Bij eerste rondgang word ik overbluft, bij tweede in verlegenheid gebracht, door dertig taalplastieken van Caroline Knox: wat stellen ze voor? Waar geven ze een beeld van? Ik keer terug naar het titelgedicht, ‘Flemish’. De eerste strofe luidt zo:

Mijn zuster zei,
‘Alle elementen in dit schilderij,
Stilleven met Aardbeien,
lijken te zweven’
(van Isaak Soreau [1604-na
1638],
Vlaams, begin jaren 1630
Schenking van Mevr. Robert McKay
Cincinnati Art Museum)
SCHRIJF NIET BENEDEN DEZE LIJN
———————————————————————–
stond er op de briefkaart van het schilderij.

Isaak Soreau (1604-1644) is volgens het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie geboren en gestorven in Frankfurt am Main, en van 1620 tot 1638 als kunstschilder werkzaam geweest in Antwerpen. Er zijn meerdere stillevens met aardbeien van Soreau in omloop, maar met behulp van Google heb ik zelfs een afbeelding kunnen achterhalen van een exemplaar van de briefkaart waar hierboven sprake van is.

soreau

Alhoewel Soreau de groepering gedetailleerd heeft weergegeven, klopt er iets niet met de werkelijkheid zoals wij die vandaag de dag hebben geleerd waar te nemen. De zuster heeft gelijk. In dit schilderij is kleurperspectief maar mondjesmaat toegepast, waardoor er weinig dieptewerking is en voorwerpen lijken te zweven. In 1630 dacht men er overigens vast anders over.

Ook Knox geeft een gedetailleerde beschrijving van de werkelijkheid: ze neemt in deze eerste strofe de tekst die achter op een briefkaart staat letterlijk over, inclusief een waarschuwing en de lijn waar de waarschuwing betrekking op heeft. Welk gevaar of nadeel je bij overschrijding zou kunnen ondervinden, wordt niet vermeld. Knox zelf stapt direct over de lijn heen en schrijft vrolijk verder.

Ik vermoed dat heel wat lezers het voorhoofd zullen fronsen bij het lezen van de waarschuwing en het zien van de lijn. Hier worden geijkte opvattingen over wat voegzaam is in de poëzie niet door Knox gedeeld.

‘Ik zal je vertellen hoe je aardbeien
kunt laten zweven,’ zei mijn dochter.
‘Ontdoe ze van hun kroontjes. Meng ze
met een halve theelepel balsamico-
azijn en een theelepel
glaceersuiker; laat ze staan.’

Hoe kom je er op: aardbeien met suiker en azijn. Maar wie het ooit heeft geproefd weet dat dit verrukkelijk is! In deze strofe worden de tegenstellingen zoet-zuur en zweven-staan gesynthetiseerd tot een goddelijk geheel. Strofe twee zou zomaar een weergave kunnen zijn van een werkelijke gebeurtenis: moeder leest de briefkaart voor en dochter reageert.

Stilleven met Aardbeien, niettemin,
haalt het niet bij zijn Anjers, Tulpen en Andere Bloemen in een Glazen Vaas met
Perziken, Druiven en Pruimen in een Mand op een Rand met Kersen, een Vlinder
en een Kever.

Isaak Soreau was één van een tweeling, bovendien,
en in 1652 schilderde zijn tweelingbroer, Peter Soreau, Stilleven met Appels, Zwarte
en Witte Druiven en een Walnoot in een Porseleinen Schaal, Samen met Kastanjes,
een Peer, Vijgen, Rapen en een Meloen. Dit Alles op een Tafel met een Zootje Snippen
Hangend aan een Spijker
(SAZWDWPSSKPVRMDATZSHS)
. Oh Vlaanderen! Een Benelux land, een Laag Land.

Tja. Isaak Soreau maakte een schilderij dat inderdaad onder die idioot lange titel bekend staat. Ook had hij een tweelingbroer die Peter heette, eveneens schilder was en, jawel, een doek in 1652 beschilderde dat deze naam draagt. Hahaha! Hoe anders dan ik in eerste instantie gedacht had: geen verzinselen, maar een modellering van flamboyante feiten. Knox moet er dol op zijn. De uitroep ‘Oh Vlaanderen!’ komt voort uit het plezier in zoveel overvloed.

Flemish, Caroline Knox, Wave Books, 2013.

(Dit bericht verscheen eerder, op 16-04-2013, op 1hundred1.tumblr.com.)