Geen gelukkig gesternte: Nogmaals Hessel Fokkema

Een Friese familiegeschiedenis (4)

Je kunt wel blijven zoeken, en steeds verder afdrijven van je oerstamboom: daarom dient het genealogisch onderzoeksveld voortdurend te worden afgebakend. De afgelopen weken heb ik me beziggehouden met Hessel Fokkema, de eerste man van Hennie’s moeder. Beschreef ik eerder zijn huwelijkse periode, in dit bericht zoom ik in op Hessels jeugd, waarmee de behandeling van deze zijtak wordt afgesloten.

Hessel werd op 18 oktober 1915 te Weidum uit Taeke Fokkema en Tietje Hofstra geboren. Anderhalf jaar eerder waren Taeke en Tietje getrouwd. Taeke, een echte Fries, kwam in 1890 te Blessum ter wereld. Zijn vader Hessel, naar wie Taeke zijn eerstgeborene noemde, was veehouder. Hoewel haar beide ouders ook uit Friesland afkomstig waren, zag Tietje Hofstra in 1894 in het Brabantse Beers het levenslicht. In haar jeugd vertrok het gezin Hofstra weer naar het noorden, waar haar vader Romke melktapper te Franeker werd. Maar Tietje kon haar geboorteplaats niet vergeten en keerde na de Tweede Wereldoorlog met Taeke terug naar Beers, waar ze beiden zijn overleden en begraven.

img_0966
Een melktapper verkocht melk langs de deur, waarbij melkbussen op een kar of slee werden vervoerd.

Onlangs zijn Hennie en ik naar Weidum gereden, waar Hessel Fokkema dus ter wereld werd gebracht, tien kilometer ten zuidwesten van Leeuwarden. Naast de kerk ligt sinds jaar en dag een kaatsveld, waarop ’s zomers nog altijd gekaatst wordt.

img_0962
Het centrum van Weidum rond 1930, met links op de voorgrond het kaatsveld.
img_3533
De Johanneskerk te Weidum, 2016, © Ton van ’t Hof

Hessel heeft na zijn geboorte slechts anderhalf jaar in Weidum gewoond. In het voorjaar van 1917 verhuisden de Fokkema’s naar Jellum, even verderop, waar Hessel zijn jeugd doorbracht. Hij kreeg er twee broers en twee zussen bij. Ik vermoed dat thuis armoe troef was. Als voerman zal vader Taeke geen wereldsalaris hebben gehad. In Jellum betrok het gezin in vijftien jaar tijd minsten drie verschillende woningen.

In deze periode werd Taeke tweemaal wegens mishandeling veroordeeld: de eerste maal tot 3 gulden boete of 3 dagen gevangenisstraf, de tweede maal tot 15 gulden boete of 15 dagen gevangenisstraf. Het is niet duidelijk wie hij toetakelde. Laten we hopen dat het om vechtpartijen in de kroeg ging en niet om afrossingen thuis.

img_0900
Het rolboek van de gemeente Leeuwarden waarin Taeke Fokkema’s tweede veroordeling (nummer 858) is vastgelegd.

Op 14-jarige leeftijd verliet Hessel, hij zal dan niet veel meer dan de lagere school hebben doorlopen, het ouderlijk huis om als boerenknecht aan de slag te gaan bij ene Anne de Boer in Jellum. In de jaren daarna vond Hessel als seizoenarbeider bij verschillende boeren onderdak. ’s Winters woonde hij dan vaak weer bij zijn ouders in, die intussen naar Leeuwarden waren vertrokken.

img_0959
Boerenarbeid, begin 20e eeuw.

Vlak voor de oorlog leerde Hessel Hennie’s moeder, Tietje Zijlstra, kennen. Toen hij in 1940 met Tietje trouwde, was hij volgens de huwelijksakte inmiddels tot voerman omgeschoold. In deze periode begon ook zijn ziekte MS zich te openbaren. Volgens de overlevering zouden de eerste verschijnselen zich nog voor het huwelijk hebben voorgedaan. Maar Hessel zei niets tegen Tietje, omdat hij bang was dat ze dan niet met hem zou willen trouwen. Helaas zou de ziekte zich progressief ontwikkelen. Nog voor het einde van de oorlog belandde Hessel in een rolstoel om uiteindelijk in 1949 te overlijden. Hij was niet bestemd voor veel geluk.

Over zijn huwelijkse periode kunt u in dit bericht meer lezen.

Alle berichten over Hessel Fokkema vindt u hier.