Het gedicht als revolutionaire gebeurtenis (1)

In zijn Summa Lyrica postuleert Allen Grossman dat ‘[d]e ontologische bevestiging immer inherent aan het “lezen” van een gedicht op het volgende neerkomt: Hier is een persoon.’ Dit lijkt vanzelfsprekend bij het lezen van Gorters ‘Mei’, maar minder evident bij, bijvoorbeeld, Louis Zukofsky’s ‘Azuur’, dat eerder de vraag oproept: Is hier iemand?

AZUUR

als altijd
az alteit

Louis Zukofsky
Vertaling Ton van ’t Hof

Zukofsky wil de wereld op een oprechte en heldere wijze neerzetten en persoonlijke waarheden ontlopen. Hij munt in dit verband in 1931 de term ‘objectivists’ voor een groep dichters die min of meer hetzelfde nastreven:

‘An Objective: (Optics) – The lens bringing the rays from an object to a focus. (Military use) – That which is aimed at. (Use extended to poetry) – Desire for what is objectively perfect, inextricably the direction of historic and contemporary particulars.’

Deze reproductie van de werkelijkheid kan niet los worden gezien van het tijdsgewricht: Zukofsky probeert de effecten die het publiek toentertijd in de film en fotografie zocht, op te wekken in het gedicht. Daarna volgt de deconstructie van lens, brandpunt en brandpuntsafstand.

Ik ben geïnteresseerd in het gedicht als revolutionaire gebeurtenis: een authentiek voorval, een kortstondige opening die ongekende transformationele krachten ontketent, een moment waarin alles mogelijk lijkt.

(Dit bericht verscheen eerder, op 12-04-2011, op 1hundred1.blogspot.nl.)

Alles is vergankelijk. Ook de poëzie

Poëzie biedt ‘onsterfelijkheid’, zegt Allen Grossman in zijn Summa Lyrica; A Primer of the Commonplaces in Speculative Poetics (revised form, The John Hopkins University Press, 1992):

‘Poëzie functioneert als een machine die onsterfelijkheid produceert in de hoedanigheid van het samenvallen van betekenis met het aanwezig zijn. […] Onsterfelijkheid kan alleen worden besproken in relatie tot personen.’

Rae Armantrout mikt hier met haar bekroonde bundel Versed (Pulitzer Prize 2010, National Book Circle Award Winner & National Book Award finalist) soms openlijk op (fragment):

Draden hangen welwillend
tussen gebleekte polen,
lichtelijk scheef.

Elke uitspraak die ik doe,
indien bijzonder genoeg,

zal bewijzen
dat ik hier was

Rae Armantrout
Vertaling Ton van ’t Hof

Armantrout wordt wel in verband gebracht met de ‘objectivists’, een groepje merendeels Amerikaanse dichters uit de jaren 30 van de vorige eeuw, dat het gedicht als een object zag en in dat gedicht de wereld op een oprechte en heldere, beeldende wijze wilde neerzetten. Armantrouts poëzie heeft zeker objectivistische trekken, maar exploreert ook dat wat achter haar observaties ligt. Ze stuit daarbij regelmatig op raadselachtige zaken:

DJINN

Het spookt er, zeggen ze, en geloven
dat de zachte, tricky
duinen zijn opgebouwd
uit valse beloften.

Velen geloven
dat wat er ook gebeurt
de andere helft is
van een gesprek.

Velen fluisteren
de doden
witte leugens toe.

‘De jongens zijn echt goed.’

Sommigen denken
niets is zo
totdat het is waargenomen.

Zij geloven
dat de beetjes dubieus zijn;

de krachten die hen binden,
absoluut.

Rae Armantrout
Vertaling Ton van ’t Hof

In haar poëzie klinkt een lyrische stem op, maar niet in ouderwetse zin, geen ik-figuur die zijn eigen emoties en gemoedsstemmingen uitspreekt, maar één die observeert, analyseert en deduceert. Maar ondanks de logica stuiten we telkens weer op de onzekerheden, op onvoorspelbaarheid, het grillige leven; daar waar de logica zoek is, dat wat niet te begrijpen valt, maar vaak oh zo herkenbaar is. Verwondering valt ons ten deel.

Terug naar de onsterfelijkheid. Tijdens het schrijven van deze bundel werd bij Rae Armantrout kanker geconstateerd. Van deze ingrijpende ervaring nemen we in een gedicht af en toe een glimp waar. Het zijn de weinige momenten waarop ik een cynische ondertoon hoor. Zeer menselijke verbittering. Alles is vergankelijk. Ook de poëzie. Fragment:

Op het ogenblik

zet kanker
een vrije markt op
in je ingewanden.

De mist trekt op
en de vogels beginnen.

Elk is bezig
met het vervangen van zichzelf
door wat kabaal.

Rae Armantrout
Vertaling Ton van ’t Hof

(Dit bericht verscheen eerder, op 28-06-2010, op 1hundred1.blogspot.nl.)