Na Paradiso via Leeuwarden en Kleef naar E-werk in Köln getuft, waar ik gisteravond met een ouwe maat een daverend concert van The War on Drugs bezocht. Wat een intensiteit & dynamiek! En het barstte er van de Nederlanders.

The War on Drugs, E-werk, Köln, 3 november 2017

Puntgaaf optreden gisteravond van de Canadese postrockband Godspeed You! Black Emperor in Paradiso. Het was de vierde keer dat mijn zoon en ik ze zagen spelen. We kregen hun nieuwe album voorgeschoteld, Luciferian Towers, de kraker uit 1997, Slow Riot for New Zero Kanada, en een ons onbekend nummer waarin een gewelddadige saxofoon alle registers opentrok. Superbe!

Godspeed You! Black Emperor, Paradiso, Amsterdam, 2 november 2017

Kaas met een missie: ‘De Fryske gebruikt alleen melk van boeren die ruimte geven aan de natuur.’ De norm waar deze boeren zich naar moeten richten is drieledig en als volgt omschreven: ‘Een deel van hun land is broedgebied voor weidevogels. Waar mogelijk, werken de boeren duurzaam. En de koeien lopen minimaal 180 dagen per jaar in de wei.’

Boer Albrecht Finnema, die de melk voor De Fryske levert, houdt bijna 20% van zijn totale land vrij voor weidevogels. Ook maakt hij vrijwel geen gebruik van bestrijdingsmiddelen en tapt groene stroom af.

Omdat ik geloof dat dit soort initiatieven een uitweg kunnen vormen om aan onze desastreuze intensieve veehouderij te ontkomen, heb ik gisteren een stuk Âlde Fryske gekocht. En potdomme, wat is deze kaas, die een jaar heeft gerijpt, lekker zeg. Je betaalt er wat meer voor, wat ik compenseer door er wat minder van te eten, maar je krijgt er veel voor terug: smaak, insecten, weidevogels, grazende koeien en een schoner leefmilieu.

Over de familie Brandsma (1)

Broer Jelles (1724-1802)

Broer Jelles is de stamvader van de familie Brandsma: hij is de oudst bekende voorvader van wie het geslacht Brandsma afstamt. We hebben het hier over de Brandsma’s waartoe Hennie, mijn echtgenote, behoort. De onderbouwing is overigens dunnetjes. Ik ben zijn naam tweemaal tegengekomen: in de overlijdensakte van Jelle Broers Brandsma, degene die in 1815 de familienaam Brandsma aannam, en in een online gepubliceerd lijstje bloedverwanten, opnieuw als vader van Jelle. Op meer argumenten stoelt mijn bewering niet.

Het zou dan gaan om de Broer Jelles die op 9 januari 1724 te Stiens werd gedoopt en in 1802 op 78-jarige leeftijd in Stiens werd begraven. Over zijn vader weten we niets. Toen Broer Jelles in 1745 trouwde met de twee jaar jongere Tjietske Heins verbleef hij in Wirdum, een agrarisch dorp ten zuiden van Leeuwarden, waar Tjietske opgegroeid was. Over hoe ze in hun onderhoud voorzagen is niets bekend. Wel weten we dat beide echtelieden Nederlands Hervormd waren.

Ze kregen ten minste twee kinderen, eerst een meisje, Jeltje, in 1746 te Wirdum, en daarna zoon Jelle, in 1753. Toen Jelle werd geboren was het gezin intussen naar Finkum verhuisd, vlakbij Stiens, dat noord van Leeuwarden ligt. Twintig jaar later, zo blijkt uit een kerkelijk register, hadden Broer en Tjietske onderdak in Stiens gevonden. Alles wijst erop dat ze daar tot aan Broer Jelles’ dood in 1802 zijn blijven wonen. Tjietske overleed zeven jaar later, in Vrouwenparochie, een gehucht even verderop. Wellicht zat ze daar in een verzorgingstehuis of iets dergelijks.

Vandaag is mijn bundel Dichter & andere dingen verschenen. Het bevat nieuwe gedichten en een keuze uit eerder werk. In 194 bladzijden wordt een overzicht van mijn oeuvre gegeven. Frank Keizer schreef er een grondige inleiding bij. Ik ben er trots op. De bundel kan worden besteld bij Uitgeverij Stanza, bol.com of uw boekhandel.

Als ik de deur van de auto dichtsla liggen er nog bijna zes kilometer en één haakse bocht tussen mij en het het doel van mijn wandeling: het buurtschap De Zwarte Haan, of preciezer nog: Vispassage zeegemaal H.G. Miedema, dat in het buurtschap ligt.

Ik bevind me in de gemeente Het Bildt, in het noorden van Friesland, tegen de zeedijk aan. Het is hier vlak en kaal en alle straten, akkers en weilanden volgen rechte lijnen. Het volk hier heeft de naam rechtlijnig te denken, maar doen ze dat ook? Achter me breekt de zon door de wolken, voor me oefenen gakkende brandganzen een V-formatie. In een sloot drijft een lege fles Sonnema Berenburger.

In de verte staat een ambulance met draaiende zwaailichten stil voor een huis. Je zult in deze uithoek wat krijgen. Als ik dichterbij kom zie ik iemand op een brancard liggen, onder een wit laken. Een man in een elektrische rolstoel passeert me en zegt gedag. Ergens brandt een houtkachel.

Sint Annaparochie, 2017 © Ton van ‘t Hof

De Zwarte Haan wordt wel het begin van de wereld genoemd en dat is het ook. In 1872 zou Maria er zijn verschenen. Wellicht is het daarom wel het begin van een pelgrimsroute, het Jabikspaad. De plaatsnaam is overigens een verbastering van het Friese ‘swarte hoarne’, wat zwarte hoek betekent, naar de zwarte slib die hier ooit werd aangetroffen. Er wonen anderhalve man en een paardenkop.

Het H.G. Miedemagemaal, genoemd naar een oud-voorzitter van het waterschap, voert het overtollige water uit deze uithoek af. Ik zie een blokkendoos die is opgetrokken uit rode bakstenen en groen geverfd metaal. Een kunstwerk verwijst naar de onder water gelegen vispassage. Je ziet er niets van. Maar een bord vertelt dat o.a. paairijke palingen en driedoornige stekelbaarzen van deze doorgang tussen zoet en zout water gebruikmaken. Van die laatste soort, weet ik uit een krantenbericht, zelfs 375.000 stuks per voorjaar.

Als ik langs de Kouwe Faart terug wandel vraag ik me af hoe het al die vissen vóór de vispassage verging. Levenslange seksuele onthouding? Ik kijk naar het donkere water en krijg er een goed gevoel bij.

Zeegemaal H.G. Miedema, De Zwarte Haan, 2017 © Ton van ‘t Hof

Kwam een citaat van Francis Ponge tegen dat als motto van dit logboek zou kunnen dienen:

‘De enige activiteit die verplichtend is en waaraan werkelijk niemand ontsnapt, is: leven, houdingen aannemen, denken (zo goed als het gaat), spreken (antwoorden).’

Het doet me denken aan een van mijn gedichten uit de cyclus ‘Dichter & andere dingen’, die is opgenomen in de gelijknamige bundel die overmorgen verschijnt:

10

Lyriek als verzet
tegen standaardisatie van het
individu was

wat je me bovenal bijbracht, je vroeg me
naar de prikkels van mijn bestaan, je boog je arm
en streek langs de wereld

en verduidelijkte: ‘Hier zit je dus in.’

‘Converseer.’

‘Breng iets voort, ga verder.’