Nee, ik kan de wereld niet overzien en de loop van de geschiedenis niet voorspellen. Onzekerheid is troef. Ik twijfel veel, weet weinig.

Pieter en ik waren het gistermiddag, onder het genot van een cabernet sauvignon, roerend eens met elkaar: de aarde kan de last van alle samenlevingen niet langer dragen.

Nu, nuchterder, denk ik: waar haalden we die wijsheid toch vandaan?

Een gebrek aan vertrouwen, angst?

In het diepe blauw van de hemel begint de losgeslagen zon steeds feller te schijnen.

Weet je, ik geloof dat ik onvoldoende wantrouwen koester jegens mezelf.

5D18E29C-8E32-4D79-8129-430718C28860

‘Een mens krijgt terug wat hij geeft. Anders is het niet,’ zegt Arthur Japin in Zoals dat gaat met wonderen. Dagboeken 2000-2007. Waar A.H.J. Dautzenberg zich met zijn openheid in Ik bestaat uit twee letters al direct voor me won, weet ik na bijna honderd bladzijden nog altijd niet goed wat ik aan Japin heb. Hij komt sympathiek noch onsympathiek op me over, is afstandelijk en dan weer niet. Misschien dit: Japin is zich tamelijk bewust van zijn imago, waar Dautzenberg er niet om lijkt te malen. Mmm. Zoetsappig is ook een woord dat somtijds bij Japin past.

Met de strijd om de Johan Cruijff Schaal is gisteravond het voetbalseizoen weer begonnen: PSV-Feijenoord. En ik heb sinds enige weken Fox Sports, yeah! Detail: halverwege de eerste helft wordt er, vanwege de hitte, een drinkpauze ingelast. Feijenoord is de betere ploeg en wint na penalty’s. Noviteit: de penalty’s werden genomen volgens de reeks ABBAABBAAB.

Kreeg gisteren, out of the blue, een berichtje van W. dat me deed schrikken: ‘ik wens je het goede toe. er is niets anders -‘. Op mijn vraag of hij oké was kwam geen antwoord. W. heeft een moeizame verhouding met zichzelf en de wereld. Omdat hij al eerder ingeklapt is geweest, denk je bij zo’n berichtje toch ook aan het ergste: zelfmoordplannen. Maar vanochtend vroeg een teken van leven, dat je eerst oplucht en dan pas bedrukt: ‘tis weer mental breakdown time, zucht’.

Merlijn Kerkhof mag Bach dan het einde vinden – ‘Hij is de grootste componist uit de wereldgeschiedenis.’ – maar ík word gek van al die overdaad en meerstemmigheid laat staan dat foeilelijke trompetgeschal! En ik heb het geprobeerd, telkens weer, van de Brandenburgse concerten tot de Hohe Messe en de Matthäus-Passion, maar Bachs muziek kan me maar niet bekoren.

Japin wordt steeds onuitstaanbaarder, is een verwaande kwast:

‘Kort daarna, terwijl ik wacht op mijn aansluiting, overstromen ze het vliegveld van Lissabon op hun terugweg van de Algarve. Klootloze mannen, vrouwen aan wie beloofd was dat ze krachtig en zelfstandig konden worden en die nu met neergetrokken mondhoeken hun verlies uitzitten; Nederland heeft er onevenredig veel van. Bang voor elkaar zitten zij zo meteen weer met dezelfde kapsels in kakikleurige vrijetijdsbroeken met splitje in hun plastic tuinstoel. Een krant bepaalt wat van belang is in hun wereld. Ze nemen een foto van het bord departures omdat hun vluchtnummer erop staat. Nederland heeft er wel onevenredig veel van.’

Zoals dat gaat met wonderen gaat onuitgelezen de kast in.

63E23739-B8A3-435A-ADAB-82ADFAEEB594
Wyns, 2018 © Ton van ’t Hof

Fictie is een product, aangedikt drama, dat op een overvoerde markt winst moet opleveren. Het speelt in op de veelvoorkomende tic om plezier te beleven aan andermans leed. Haar slogan: Het leven is één grote teleurstelling! Aldus, geparafraseerd, Tim Parks in The New York Review of Books. Gechargeerd? Zeker, maar ik bespeur toch ook een serieuze grondtoon bij Parks, die niet zozeer bedoeld is als waarschuwing, maar eerder wil aanzetten tot herbezinning.

Aan het einde van de ochtend met het treintje naar Harlingen geboemeld en langs de fleurige kades geflaneerd: The Tall Ships Races 2018.

22F46A4B-5641-4A97-8D2F-E87E36E42F68
The Tall Ships Races 2018, Harlingen, 2018 © Ton van ’t Hof

De essentie van kunst is dicht bij een essentie komen. En dát weten te communiceren. Of je het nu over beeldhouwkunst, schilderkunst of muziek hebt, of levenskunst of literatuur. Het kunstwerk is zowel boodschap als communicatiemiddel.

Dat is mijn opvatting over kunst, die ik vanochtend formuleerde, terwijl ik luisterde naar muziek van Ludovico Einaudi.

Einaudi (1955) is een Italiaanse pianist en componist, die volle zalen trekt maar wiens muziek door ‘kenners’ als ‘dodelijk saai’ bestempeld is en vergeleken met diarree.

In zijn boek Alles begint bij Bach. Wat je moet weten over klassieke muziek (2016) vindt klassiekemuziekcriticus Merlijn Kerkhof (1986) Einaudi té voorspelbaar: ‘Maak jij iets wat sterk lijkt op wat al gedaan is, dan vinden we dat geen kunst. En op oorspronkelijkheid scoort Einaudi nou niet heel hoog.’

Wat, bijvoorbeeld, Vivaldi wél lukt, ons vertellen wat lente ís, lukt Einaudi niet. Als achtergrondmuziek kan ik het minimalistische geluid van de hedendaagse componist wel waarderen, maar ik krijg nergens het gevoel of idee dat Einaudi werkelijk tot de kern van wat dan ook weet door te dringen. Het doet allemaal terloops aan. Maar dat zou natuurlijk ook nog aan de afstelling van mijn antennes kunnen liggen.

Ook een chroniqueur zit weleens om een onderwerp verlegen. Je hebt van die dagen dat er zich geen noemenswaardige gebeurtenissen hebben voorgedaan.

Terwijl ik deze regels opschrijf komt er een e-mail van mijn energieleverancier binnen: ‘Uw verbruiksoverzicht’ van de maand juli:

Verbruik: stroom 131 kWh, gas 32 m3 = € 42,72.
Teruglevering: stroom 391 kWh = € 69,95.

Dankzij onze zonnepanelen springen we er deze maand op energiegebied dus mooi uit.

Waar iedere zichzelf respecterende chroniqueur zich evenzeer over buigen moet is vorm, het pak waarin je je woorden hijst alvorens je ze het podium op laat gaan. Kleren maken de man, en vrouw. Vorm draait principaal om onderscheid.

En eenmaal óp het podium is het niet erg als het er, zo nu en dan, heftig aan toegaat:

‘Het voorrecht van de schrijver is dat zijn inbreng emotioneel mag zijn. Het is misschien wel een van de beste redenen waarom iemand schrijver zou willen worden.’ – Arthur Japin

Maar zorg wél dat je ook iets te vertellen hebt:

‘Ik kan me het leven niet zonder oordelen voorstellen.’ – Anil Ramdas

33 km gefietst: Ritsumazijl-Menaam-Bitgum-Stiens. Onderweg samen de mogelijkheden tot een tiny house afgetast. Langzamerhand begint er zich een idee te vormen. Duurzaam buiten wonen lijkt ons devies. Ik ben benieuwd of, en zo ja, wat hier uit voort gaat komen.

E51A91A7-82B3-4393-9B9F-41BFFEEC0CFE
Sint Annaparochie, 2018 © Ton van ’t Hof

Toen ik gisteren in ons keldertje naar een scartkabel zocht stapte ik in een plasje water. Omdat zowel afvoerpijp als waterleiding niet leken te lekken, wees ik condensatie aan als vermoedelijke oorzaak. Voor alle zekerheid de boel vanochtend nogmaals op lekkages gecontroleerd en niets gevonden. Daarna de kelder opgeruimd en het afval naar de milieustraat gereden: drie zakken uitgeharde cement, vijf plastic tassen vol oude kledingstukken, een beschimmelde grammofoon, een oude plafondventilator, delen van een ijzeren stellingkast en een aluminium tussenstuk voor wasmachine en droger, dat overbodig geworden was.

Stoofvlees opgezet, zoals mijn oma, zwarte oma, dat deed: braden in echte boter en afblussen met een scheutje azijn en wat water.

Ik had een zwarte en een witte oma. De ene liep altijd in zwarte kleding rond, de andere in witte. Witte oma was heel vroom, zwarte oma hield van eieren en chocolade, bergen chocolade. Ze werden allebei 85. De witte stierf blind en doof, de zwarte goedlachs en met diabetes. Ik heb ze allebei goed gekend en veel van ze gehouden.

Gekraaid van plezier bij het lezen van een interview in Humo met de Amerikaanse journaliste Barbara Ehrenreich, van wie onlangs het boek Oud genoeg om dood te gaan verscheen. Hierin kaart ze de controle over onze gezondheid aan en betoogt dat preventieve medische screenings, fitnessen en diëten in dit verband maar betrekkelijk weinig effect hebben.

‘We kunnen gezond eten en fitnessen zoveel we willen, maar ieder moment kan ergens in je lichaam een macrofaag een tumor helpen om uit te zaaien. Enige nederigheid is daarom op zijn plaats. We moeten accepteren dat we niet de baas zijn over onszelf. Wat al die goeroes ook mogen beweren.’

Op dit punt aangekomen schonk ik mezelf een Belgisch biertje in. Ehrenreich:

‘Ik had onlangs nog een grappige conversatie met mijn oogarts. Hij zei dat ik over een paar jaar waarschijnlijk een cataractoperatie moet ondergaan. Waarop ik zei: “Met een beetje geluk ben ik over een paar jaar dood.” Hij was gechoqueerd door die uitspraak: “Jij gaat heus niet sterven!” Waarop ik repliceerde dat ik wél ging sterven, en hij trouwens ook. En toen werd hij echt kwaad. Heel raar.’

Ik heb Ehrenreichs boek op het verlanglijstje in mijn biebapp gezet.

Onderstaand schilderijtje maakte mijn nichtje Fardau voor me, naar aanleiding van de vraag: ‘Waar denk je aan als je aan Ome Ton denkt?’

ADB1763C-53FF-48F2-BF9C-9258051CA49C

Werd vanochtend wakker met een ijzeren staaf in mijn nek. Stress. Hoge ademhaling ook. Voelde me onrustig, gejaagd. Het veelkoppige drugsmonster dat onze zoon kwelt draagt hier misschien schuld. Onze mogelijkheden om te helpen zijn beperkt. Wat een frustrerende zaak is.

‘Meer dan anderen vragen verslaafden naar het wezenlijke van het bestaan, naar het ware leven.’ – Wilhelm Schmid in Handboek voor de levenskunst

Op de vraag op welke wijze burgers kunnen bijdragen aan klimaatbestendiging antwoordt Jan Rotmans, hoogleraar duurzaamheid en transitie, het volgende (in de LC van vandaag):

‘Heb je een geschikt dak? Koop zonnepanelen. Ze hebben een rendement van 7 procent, veel hoger dan wanneer je geld op de bank zet. Isoleer je huis. Eet minder vlees. Probeer in Europa minder vaak te vliegen. Kijk of je hybride of elektrisch kunt rijden. En maak je iets minder afhankelijk van bezit. Spullen zorgen ook voor een forse CO2-uitstoot. Iedereen heeft een boormachine, terwijl je die in je leven zo’n 25 minuten gebruikt. Echt waar, 80 procent van wat je bezit, heb je nauwelijks nodig.’

Minder spullen, minder zorgen! Die formule kende ik al. Maar aan ontspullen ter verkleining van je CO2-footprint had ik nog niet eerder gedacht. Zou dat zoden aan de dijk zetten? Wel, neem ik aan, als goederen niet duurzaam worden geproduceerd of milieu-intensief zijn in gebruik. Bovendien: hoe meer je bezit, hoe groter het huis dat je nodig hebt. En het verduurzamen van grotere huizen kost weer meer moeite en meer geld etc.

Soms droom ik ervan: www.tinyhousenederland.nl.

Verbazingwekkend: de druiventrossen kleuren al blauw! Dat is veel vroeger (drie, vier weken?) dan vorig jaar.

97C1EDAE-33A7-4DA2-9E7E-6509A549BF12