In een e-mail waarin twee boeken van de Amerikaanse dichter Joshua Beckman (1971) werden aangeprezen, kwam ik onderstaande afbeelding van een gedicht tegen. Van Beckman – het stond er niet bij – neem ik aan.

Over de rustgevende werking van natuur. Die in het gedicht wordt geschoord door langgerekte, vertragende ou’s en o’s. En door de hoofdletters in en onderstreping van de afsluitende regel: bij zoveel water vallen we in het niet.

Details tellen in poëzie.

(latticed = getralied)

12A4DD20-64BB-4B3B-A86D-1F052B3B9BAF

Van de week viel me deze ondertitel in, voor een boek dat ik wel zou willen schrijven:

Een dichter reist door de wereld van de poëzie

Nogal een onderneming, toen ik er over nadacht. Op de vraag waarom ik dit zou willen antwoordde alleen mijn maag, met een nerveuze samentrekking, die ik niet goed duiden kon.

Soms moet je gewoon gaan, fluisterde ik mezelf in, en maar zien wat er van terechtkomt.

Een ontdekkingstocht. Geen gebaande wegen bewandelen. Er, in eerste instantie, in ruwe vorm verslag van doen op dit blog.

Dus.

Vertrekpunt: de bundel die ik momenteel lees: Hotel Vanilla Sweet, van Mark van der Schaaf. Zijn zevende alweer. 25 gedichten, uitgegeven in eigen beheer. Met een fraaie omslag van Saskia van Rossum.

Van der Schaaf deed voor het eerst van zich spreken in Flarf, een bloemlezing (De Contrabas, 2009), waarin een cyclus van tien gedichten van hem is opgenomen.

Flarf is, zo valt in de inleiding van deze bloemlezing te lezen, ‘het verwerken van internetzoekresultaten in of tot een gedicht. […] Woorden en zinsneden worden uit hun originele context gelicht en naast elkaar geplaatst en zo gedwongen om in een nieuwe samenhang een relatie met elkaar aan te gaan. Spanning is het voornaamste effect dat hierbij wordt nagestreefd.’

Aanvankelijk was flarf vooral een uitstorting van aanstotelijke taal, maar geleidelijk aan werd het maatschappijkritische aspect belangrijker. Na tien rumoerige jaren doofde flarf rond 2012 als beweging uit.

Als collagetechniek valt flarf echter niet meer weg te denken uit de hedendaagse poëzie. Het op de een of andere wijze verwerken van internetzoekresultaten in gedichten komt vaak voor.

Zo ook bij Van der Schaaf. Hij bestempelt, zo kunnen we achterin Hotel Vanilla Sweet lezen, zijn huidige schrijfsels als post-flarf.

Post-flarf ‘heeft het banale achter zich gelaten en wil weer betekenis bieden, is ernstig in toon en soms ronduit lyrisch.’

En het valt inderdaad op: in deze bundel is Van der Schaaf serieuzer dan ooit. Er komt minder gekheid in voor dan in zijn eerdere werk. Toch blijft absurde humor een belangrijk stijlkenmerk van Van der Schaafs poëzie.

Maar een absurdist in filosofische zin is hij niet. Van der Schaaf heeft, in tegenstelling tot absurdisten, géén vrede met het idee dat het leven geen werkelijke betekenis heeft. Hij blijft het serieus nemen en tracht het telkens weer te doorgronden. Wat ik een sympathiek trekje vind.

Nog iets wat de aandacht trekt: niet eerder schreef Van der Schaaf met zoveel zelfvertrouwen. Hij klinkt gedecideerd, is afstandelijk, autonoom. Weet poëticaal gezien wat hij wil. Dát is de voornaamste ontwikkeling die Van der Schaaf in Hotel Vanilla Sweet doormaakt. 

Hij komt tot een probleemstelling:

‘De drukoppervlakten weerspiegelen nog / niet wat we elke dag opleveren.’

En geeft poëticale oplossingsrichtingen aan:

‘dat ik mopperend verdwaal. // Op die momenten ontstaan openingen / naar ongeleide gedachten’

‘Door je gewoon te richten op de marges / verandert het zichtvlak.’

‘alledaagse voorwerpen / omlijnen alsof er vormen uit ontstaan / die je opnieuw neerzetten’

‘doordringen tot de kern van dingen / en hun orde frustreren.’

Van der Schaaf is als dichter tot wasdom gekomen.

Ik eindig met mijn voorlopige favoriet uit deze bundel:

Er waren mensen, schraperig en kaal
als door de zon geblakerd. Anderen
werden op me gedrukt met een paletmes.

Ze hypnotiseerden me om verborgen locaties
in de zee te ontdekken, om gedachten
over te brengen naar Polaroid-film;
de ervaring leek toevallig.

Ik dacht even dat ik elementen herkende
in dat wetenschappelijke water
waarin alles was berekend

dematerialisatie bleek berekend
de dood bleek berekend

en het licht dat om me werd gegoten
bleek gewoon een universum.

De bundel kan hier worden besteld.

E46188B8-E67F-4F6E-AD4A-CAA1D5FE3FA5