Weten dat iets waar is

‘Ik ben geen pure estheet, maar een waarheidszoeker.’ – C.O. Jellema

De Groningse dichter C.O. Jellema (1936-2003) wilde de dingen graag zien zoals ze werkelijk zijn, zocht naar de onbevangenheid die daarvoor nodig is, maar bevroedde tegelijkertijd dat díe mate van onbevangenheid onvindbaar is. Er blijft iets voor ons verborgen, aldus Jellema, en hij noemde dat ook wel de waarheid áchter de dingen.

Maar desondanks gaf hij de hoop niet op. Hoop waaruit gedichten voortkwamen. Gedichten waarin het beeld een hoofdrol vervult. In zijn postuum verschenen essaybundel Een open plek legt Jellema uit waar het bij het maken van een gedicht volgens hem om gaat:

Om iets te begrijpen, niet in het systeem van een theorie, maar in de ordening van beelden, zodat het inzicht niet vooraf gaat aan de formulering, doch het voltooide gedicht inzicht achteraf pas mogelijk maakt. Het gedicht ligt altijd een stap voor op inzicht en zelfkennis; over wat je weet maak je geen gedicht.

‘Ik ben geen pure estheet,’ zegt Jellema even later, ‘maar een waarheidszoeker.’ Om daarna zijn dichterlijke aha-erlebnis onder woorden te brengen die ik maar al te goed begrijp: 

De esthetische reflectie […] dient bij het maken van een gedicht de vorm. Geleid worden die reflecties door een achter alle bewuste of onbewuste beslissingen staand waarheidsbeginsel. Alleen in die vorm, die gestalte kan het gedicht waar zijn. Het zoekt door middel van zijn vorm zijn waarheid. Wat is die waarheid dan? In elk geval ligt die door de esthetiek van de vorm heen ook weer buiten de esthetiek, hoewel niet anders dan in die ene vorm op die manier waar. In elk geval geen van te voren gekende waarheid, en geen algemeen geldige. Het is een waarheid die zichzelf voortbrengt in het gedicht en dan voor bepaalde duur geldigheid heeft.

Weten dat iets, wat verder dan het denken reikt, en alleen in die ene vorm, waar is. 

Een open plek: Essays, C.O. Jellema, kleine Uil, 2009: via bol.com.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s