De drie fasen van opinievorming

Kijkcijfers die het onderwerp bepalen. Zo kregen Pim Fortuyn en Donald Trump de massamedia aan hun zijde en werden groot.

img_1568

In zijn boek Weerwoord: De publieke opinie onderzoekt journalist Marc Josten (1961), momenteel werkzaam bij omroep HUMAN, hoe de publieke opinie tot stand komt. Een aanleiding voor dit onderzoek is Jostens aversie tegen hokjesdenken ofwel ‘de overhaaste generalisatie’

Als heel veel mensen tegelijk een soortgelijke denkfout maken, ontstaat een publieke opinie gebaseerd op een onjuiste generalisatie. Dat leidt dan tot gemeenplaatsen als ‘alle Marokkanen zijn criminelen’, ‘alle pvv’ers zijn racisten’, ‘alle asielzoekers zijn gelukszoekers’, ‘alle bankiers zijn ladelichters’.

Josten wil niet berusten in de postmoderne analyse dat de waarheid een constructie is geworden:

Als er geen enkele waarheid of objectiviteit bestaat – zoals de meeste aanhangers stellen – en de werkelijkheid alleen uit beeldvorming bestaat, dan is waarheidsvinding per definitie een heilloze onderneming en evenveel waard als de leugen.

‘Er lijkt maar één kruid tegen gewassen,’ concludeert hij, ‘onze opinies ontleden. […] Om persoonlijke vooroordelen te voorkomen, om maatschappelijke vooroordelen te voorkomen.’

Geïnspireerd op het gedachtegoed van de Amerikaanse journalist Walter Lippmann (1889-1974) onderscheidt Josten drie fasen van opinievorming:

De selectiefase, die bestaat uit twee componenten:

  • De informatie die de buitenwereld voor het individu selecteert, waarbij we kunnen denken aan de nieuwsselectie van een zender of krant, maar ook aan censuur. Dit is een proces waarbij het individu niet direct betrokken is: een passief proces.
  • De selectie die het individu zelf maakt uit de overvloed aan informatie die zich uit de buitenwereld aandient. Dit is een actief proces, waarbij de sociale context vaak van belang is: waar ben je geboren, wat is je religieuze en sociaaleconomische achtergrond, tot welke leeftijdsgroep behoor je?

De verwerkingsfase: hier interpreteert het individu de geselecteerde informatie en vormt het zich een oordeel dat van invloed is op zijn identiteit: het ‘ik’. Andersom geldt ook dat het ik het oordeel van het individu beïnvloedt.

De fase van de publieke opinie: individuele oordelen en identiteiten komen in een smeltkroes en vormen zich tot een publieke opinie: het ‘wij’. En deze fase 3 gaat als bij een perfecte cirkel over in fase 1. Het beleid dat vaak mede op basis van de publieke opinie in fase 3 tot stand komt, wordt in fase 1 weer kritisch tegen het licht gehouden en met nieuwe inzichten aangevuld.

In het vervolg van het boek komen deze vragen nog aan bod:

  • Waar gaat het met de publieke opinie naartoe?
  • Hoe ziet de kloof tussen feit en fictie in 2017 eruit?
  • Kunnen we conclusies trekken over de betekenis van die ontwikkelingen voor de publieke opinie in de toekomst, de democratie en de rechtsstaat?’

Waarover later meer.

Weerwoord: De publieke opinie, Marc Josten, De Geus, 2017: via bol.com.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s