De lus aan het einde

Poëzie (4) / Gedicht belicht

img_1097

De nestor van de Amerikaanse poëzie, John Ashbery, wordt volgend jaar negentig. Hoewel inmiddels wat moeilijk ter been, zit hij niet stil en publiceerde onlangs zijn 27e poëziebundel, getiteld Commotion of the Birds. Aan het openings- en titelgedicht bleef ik direct hangen:

COMMOTIE ONDER DE VOGELS

We doorlopen de zeventiende eeuw.
Het laatste deel is oké, veel moderner
dan het eerste deel. We zien hier restauratie komedie.
Webster en Shakespeare en Corneille waren oké
voor hun tijd maar niet modern genoeg,
hoewel een verbetering ten opzichte van de zestiende eeuw
van Henry VIII, Lassus en Petrus Christus, die, paradoxaal genoeg,
moderner lijken dan hun directe opvolgers,
onder wie Tyndale, Moroni en Luca Marenzio.
Lijken is bijna zo goed als zijn, soms,
en af en toe net zo goed. Of het ooit beter kan worden
is een vraag die we het beste kunnen overlaten aan filosofen
en gelijken, die dingen weten
zoals alleen zij dat kunnen, ook al zijn die dingen
vaak bijna dezelfde dingen als wij weten.
Wij weten, bijvoorbeeld, hoe Carissimi Charpentier beïnvloedde,
proposities overdacht, met een lus aan het einde,
die dingen terugleidt naar het begin, maar dan ietsje
hogerop. De lus is Italiaans,
gepresenteerd aan het Franse hof en eerst verfoeid,
daarna geaccepteerd zonder enige erkenning van waar
hij vandaan kwam, zoals Fransen gewoon zijn te doen.
Het kan zijn dat sommigen hem herkennen
in zijn nieuwe vermomming – wat met rust kan worden gelaten
tot een andere eeuw, als historici
zullen beweren dat alles normaal verlopen is, ten gevolge van de geschiedenis.
(De barok heeft er een handje van op ons af te springen
terwijl wij dachten dat hij veilig opgeborgen was.
Het classicisme negeert hem, of kan het weinig schelen.
Dat heeft andere dingen aan zijn hoofd, van minder belang,
zo blijkt.) Toch doen we er goed aan om met hem mee te groeien,
ongeduldig uitkijkend naar het modernisme, als
alles zich ten goede zal keren, op de een of andere manier.
Tot dan is het beter om onze smaken hun zin te geven
in wat hun hart dan ook ingeeft: deze schoen,
die riem, zal op een dag nuttig lijken
als de diepzinnige verschijning van het modernisme zich overal
heeft geïnstalleerd, als het overblijfsel van een constructieproject.
Het is goed modern te zijn als je dat kunt verdragen.
Het is alsof je buiten in de regen staat, en begint
te begrijpen dat je altijd zo bent geweest: modern,
nat, in de steek gelaten, maar met die bijzondere intuïtie
die je je laat realiseren dat het niet de bedoeling is
dat je iemand anders bent, voor wie de makers
van het modernisme in de houding zullen staan
zelfs nu ze verbleken en langzaam verdwijnen in de schittering van vandaag.

‘Commotion of the Birds’ is in veel opzichten een typisch Ashbery gedicht: voor ieders verbeelding wat wils. Op gemoedelijke wijze wordt ons iets voorgeschoteld wat tegelijkertijd geschiedenis, kroniek, legende, mare en sage is. Komisch en dramatisch. Verenigd in één gedicht.

Wat me opvalt is de boodschap aan het einde, iets wat Ashbery niet gewoon is te doen: wees en blijf ondanks alles vooral jezelf. Wijsheid van ouderen. Die ik me ter harte neem.

Commotion of the Birds, John Ashbery, Ecco, 2017: via bol.com.

Ergens in Amerika, John Ashbery, vertaling Ton van ’t Hof, onder redactie en met een voorwoord van Jan Baeke, Azul Press, 2013: via bol.com.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s