Verdwijnen

Over een gedicht van Bernlef

‘Ik doe er niet toe, zei [Bernlef] vaak. Het gaat om de tekst. Een tekst om in te verdwijnen.’ Deze woorden schreef Bernlef (1937-2012) ruim een jaar voor zijn dood in een necrologie over zichzelf. En je gelooft het niet, maar in het openingsgedicht ‘Opdracht’ van zijn debuutbundel Kokkels, uit 1960, speelt dit ‘verdwijnen’ al een hoofdrol:

5a

Het zal niemand zijn ontgaan dat Bernlef in dit gedicht vijf voorwerpen opsomt, waarmee of met behulp waarvan zelfmoord kan worden gepleegd: een scheermesje, broodzaag, gasslang, badkuip en een touw. Vijf alledaagse voorwerpen die eigenlijk voor ander gebruik bedoeld zijn. Met deze opsomming tracht Bernlef de opdracht die in het motto is vervat, te vervullen: ‘hoe vaker je denkt aan doodgaan, hoe beter je zult leven’. Online blijkt het hier om een oud Italiaans gezegde te gaan. Het leven is maar kort. Hoe beter je je dat beseft, hoe beter je je het leven kunt toe-eigenen.

Wat opvalt, is dat Bernlef niet aan zomaar doodgaan denkt, maar het hier over zelfmoord heeft. Over het benemen van het eigen leven. Eigenhandig verdwijnen. In een gedicht zonder lier of gemoedsbewegingen. Hier staat geen spreker maar de tekst centraal. Zoals Bernlef dat wilde. Een literatuuropvatting die hij dus zijn hele carrière heeft gehandhaafd.

5b

Kokkels, J. Bernlef, Querido, 1960: via boekwinkeltjes.nl.

Gepubliceerd door

tonvanthof

Dichter & blogger o.a.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s