Scherpe peilingen

Leesaantekeningen bij If I Don’t Breathe How Do I Sleep van Joe Wenderoth, Wave Books, 2014. (Alle (fragmenten van) gedichten hieronder zijn werkvertalingen van mijn hand.)

Effe online neuzen: Wenderoth is van 1966 en geeft momenteel in California les in creatief schrijven. Ook schijnt hij een cultboek (roman) op zijn naam te hebben staan.

De titel van deze poëziebundel–Als ik niet adem hoe slaap ik dan–heeft uh iets heerlijk absurds. In een interview verklaart Wenderoth dat de oorsprong ervan ligt in een zonderlinge kroegloper met een spraakgebrek die via briefjes met hem communiceerde. Op een van die briefjes, gereproduceerd op de omslag, stond de tekst die Wenderoth later tot titel van zijn bundel maakte.

KERSTVERLICHTING OPHANGEN
EIND FEBRUARI

volledig verloren nu

volledig voorbij

de dagen die wij hadden

waar waren ze voor
waar kwamen ze vandaan

soms zijn een paar woorden samen
in staat om de doden
op te roepen

die nooit aanwezig zijn
en nooit antwoorden

Waarom hangt iemand eind februari kerstverlichting op? Ter opluistering van een ander feest dan kerst? Ter ere van een overledene? Omdat hij of zij de weg kwijt is? De titel brengt dit gedicht tot ontbranding. In het al eerder aangehaalde interview zegt Wenderoth ook: ‘What is the mechanism for coming out of fucking NOWHERE? That’s the question.’ Dit komt in bovenstaand gedicht terug en doet me denken aan Leibniz’/Heideggers metafysische vraag: ‘Waarom is er iets en niet veeleer niets?’ De verwondering hierover lijkt me een thema van deze bundel.

Het is eigenlijk doodserieuze poëzie. Soms ook mysterieus. Zo breek ik me het hoofd over het korte gedicht ‘De toekomst’: ‘laat ons op / elke wijze vieren / dat zij ons / niet heeft’. Natuurlijk, de dood ligt voor een ieder van ons in het verschiet, maar is dat de enige reden waarom ik blij moet zijn met het hier en nu of zijn er nog meer? Dat het heden er überhaupt is wellicht? Waardoor het gedicht direct iets van een ode krijgt, aan het leven welteverstaan. Tja.

In ‘Brief aan een jonge dichter’ geeft Wenderoth ons een kijkje in zijn poëticale keuken. Ik knik, herken in dit gedicht andere van zijn gedichten:

BRIEF AAN EEN JONGE DICHTER

Etaleer geen moed,
geen compassie,
vernuft, stijl.

Interesseert niemand.

Weg met dat toontje.
Dat toontje zit tjokvol rotgrappen.
Laat ze wegrotten.
Laat ze dichter en dichter bij onhoorbaar komen–
dichter en dichter bij een stille verrotte massa.

Zie je wel.

Wenderoth wil taal halen waar zij ontstaat, spreken door te luisteren, het oor bij de oorsprong, waar stilte overgaat in geluid. Intentieloos. Dit heeft wel wat weg van mediteren.

In het gedicht ‘You There’, dat over zijn grootmoeder verhaalt, worden oor en oorsprong in de slotregels op sombere wijze met elkaar verbonden: ‘Your hearing is almost completely gone. / You’re almost there.’

Maar Wenderoth laat zich niet alleen door stilte inspireren, zijn zorgen en boosheid over maatschappelijke en ecologische wantoestanden vormen ook een voedingsbron. In ‘Letter to Dick Cheney’ worden de martelpraktijken in Guantanamo Bay op indringende wijze aan de kaak gesteld:

BRIEF AAN DICK CHENEY

Ik herinner me
dat ik als kind
nadacht over martelen
(en ik heb sinds toen begrepen dat martelen gewoon

een uitleg is
van realiteit),

en ik herinner me dat ik voorstelde
(alleen
aan mezelf)
om de beperkte ontvankelijkheid van een zenuw
voor mishandeling
(het afnemende vermogen van een zenuw
om pijn te voelen)
als bewijs te accepteren
van de grondslag van een of andere basisbarmhartigheid
aan het ontstaan van het heelal.
Maar, vandaag, toen ik op bed lag,
met mijn borst tegen de rug van mijn dochter aan,
hoorde ik (met mijn borst)
haar hartslag–
hoe echt die is
en hoe gescheiden–
hoe genadeloos gescheiden.
En ik denk aan jou.

If I Don’t Breathe How Do I Sleep straalt weinig vrolijkheid uit. Wenderoth ziet te veel narigheid om zich heen. Ik ben onder de indruk van zijn scherpe peilingen.

(Dit bericht verscheen eerder, op 27-12-2014, op tonvanthof.tumblr.com.)

Gepubliceerd door

tonvanthof

Dichter & blogger o.a.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s