Een fris oosters geluid

Filosoof Jeroen Hopster:

Zoeken naar ‘zin’, ook al is die er niet? Dat is verlakkerij. Je eigen biografie uitstippelen? Onrealistisch. Wie van het bestaan iets anders wil maken dan het is, die zal ten langen leste met dat bestaan in botsing komen. Fixeer je niet op grote verhalen en manhaftige reizen, maar raak eerst eens vertrouwd met je eigen geest, en je zult zien dat je zulke sprongen helemaal niet hoeft te maken. Dat levensgeluk geen kwestie is van streven, maar van ongezocht vinden.

De goederentrein

Ik kijk niet graag naar industrieterreinen, vind ze lelijk en probeer ze tijdens uitstapjes zoveel mogelijk te vermijden. Terwijl ik Claude Monets ‘De goederentrein’ bestudeer, realiseer ik me hoezeer mijn gevoelen over industriële landschappen gekleurd is door schade die fabrieken aan onze leefomgeving hebben toegebracht. Want laat ik wel wezen, ‘De goederentrein’ is een meesterlijke tintelende schikking van lijnen, vlakken en kleuren, naar dat industrieterrein kijk ik wél graag.

‘De goederentrein’, Claude Monet, 1872, 48 x 75 cm, Pola Museum of Art, Japan
Monet maakte het in 1872 in de buurt van Rouen. Net na de Frans-Duitse oorlog (1870-1871) namen de Franse industrie, bevolking en welvaart in korte periode snel toe. Het vooruitgangsdenken werd alom omarmd, over de uitstoot en lozing van giftige stoffen was nog maar weinig bekend. Fabrieken leken voor velen de sleutel tot een nieuwe en betere toekomst. Monet zag door zijn eigen bril de rokende schoorstenen.

Industrie in de omgeving van Rouen, eind 19e eeuw
Desondanks is het opvallend dat Monet toch maar enkele industriële landschappen heeft nagelaten. Het genre moet vanuit esthetisch of ander oogpunt toch niet zijn voorkeur hebben gehad. In Monet at Argenteuil (Yale University Press, 1982) suggereert kenner Paul Hayes Tucker zelfs dat Monet deze werken louter voor ‘de markt’ maakte: er was vraag naar dit onderwerp en de schilderijen werden dan ook snel verkocht. Maar geld was kennelijk niet Monets enige drijfveer.

Wat kan ik eraan doen?

Over Landschapspijn van Jantien de Boer

Volgens Ensie.nl staat ‘landschapspijn’ voor ‘een weemoedig of melancholisch gevoel dat wordt veroorzaakt wanneer men landschappen of gebieden ziet die onherroepelijk zijn veranderd.’ Jantien de Boer, journalist en columnist bij de Leeuwarder Courant, gebruikt het als titel voor haar ‘pamflet’, dat zich specifiek richt op de veranderingen die het Friese platteland de afgelopen decennia heeft doorgemaakt:

Het was een lichtblauwe, tintelende dag ergens in mei. Ik zette de auto langs de kant van een landweggetje, liet het raampje zakken, luisterde ingespannen en hoorde niets. Geen grutto, geen scholekster, geen kievit. Niets. Ik keek naar een egaal groen biljartlaken. Naar strakgetrokken land, zonder welvingen. Ik luisterde en hoorde alleen mijn eigen ademhaling. Weg waren de zuring, de boterbloemen, de pinksterbloemen en de dotters waarvan ik als dreumes groentesoep maakte. Weg was het land waarin ik liggend in het gras Kruistocht in spijkerbroek las, terwijl hoog boven mijn hoofd een leeuwerik zingend zijn territorium afbakende.

Ook ik stuit tijdens wandel- en fietstochten op deze akelige stilte, die in het pamflet met een stervend landschap wordt geassocieerd. Daar staat tegenover dat ik steeds beter die stukken land weet te vinden waar ‘grondgebonden’ ‘natuurinclusieve’ boeren zonder kunstmest, bestrijdingsmiddelen en overdosissen antibiotica zorgen voor betere omstandigheden voor dieren en insecten: daar wordt gewoeld, bewogen en gekwetterd.

Ik heb er al eerder over geschreven: de intensieve landbouw en intensieve veehouderij zijn de boosdoeners. En dan doel ik niet alleen op boeren, maar ook op chemische industrie en weifelende politici die dit schaamteloze systeem in stand houden.

In haar vlot en met kennis van zaken geschreven boekje laat De Boer alle partijen aan het woord. Hierdoor ontstaat een genuanceerd beeld van een ingewikkelde desastreuze situatie, waaruit geen eenvoudige uitweg is. Wel ben ik gesterkt in mijn opvatting over wat ik eraan kan doen. Als boer Sicco Hylkema aangeeft dat hij landschapspijn een huilerige term vindt en zich afvraagt waar al die burgers met landschapspijn hun zuivel kopen – Bij de Aldi? ‘Die supermarktketen die melk uit Duitsland haalt als de prijs hier te hoog is?’ – dan geef ik hem gelijk.

Als iedereen een dubbeltje of 15 cent per liter meer betaalde, zouden boeren probleemloos met oog voor landschap en milieu kunnen produceren, zegt Sicco.’

Naast kennis nemen van deze problematiek en erover bloggen, nuttig ik zoveel mogelijk lokaal geproduceerd biologisch voedsel en gooi er zo min mogelijk van weg; dat is mijn aandeel in de oplossing. Boeren, industrie, wetenschappers en politici zullen de koppen bij elkaar moeten steken:

Laten we het verloren land samen terugveroveren.

Landschapspijn: Over de toekomst van ons platteland, Jantien de Boer, Atlas Contact, 2017: via bol.com.

Sociale reproductie

Als je geen lezers hebt
roep je er eentje in het leven

met nat haar en een regenjas aan
in een verder lege winkel

gebogen over een stapeltje ramsj
waarop jouw bundel

zachtjes wordt teruggelegd.

     *

Een wereld
waarin een wijze

van zijn,
van naam maken,

anders zijn is.

     *

Omdat je niemand lastig wil vallen
neem je je eigen matras mee

de paden op, de lanen in
voor het geval er een droom aanklopt

waaruit je verkleumd en hongerig
wakker wordt, onder een raam

waaruit de koffie al geurt.

Het belang van ons allemaal

Ons land is vergeven van het vee. ‘In 2015 produceerde de Nederlandse veestapel 76,3 miljard kilogram mest, waarvan 81% voor rekening van het rundvee kwam.’ Deze veel te grote hoeveelheid mest ruïneert onze leefomgeving. Daarom moeten er nog dit jaar 100.000 koeien verdwijnen.

Landschap 107, Blessum, 2017 © Ton van ’t Hof
Hoezeer ik ook van koeien hou: ik sta volledig achter deze maatregel. Maar niet iedereen is het ermee eens. Een stel boeren en vleesveehouders vecht de maatregel aan.

‘Wat het merendeel van de boeren bindt, is dat ze van oordeel zijn dat de krimp een inbreuk is op hun eigendomsrecht waar geen rechtvaardiging voor bestaat’, zegt advocaat Tim Wijgergans van Linssen Advocaten uit Tilburg. ‘Er wordt bovendien gehandeld in strijd met enkele bestuursrechtelijke beginselen.’

Geen woord over de schade die fosfaten onze leefomgeving toebrengen, over bodem- & waterverontreiniging en planten & dieren die het loodje leggen. Het gaat deze boeren en vleesveehouders om hun eigen portemonnee. De landschapspijn van anderen zal ze een zorg zijn.

Ik hoop dat de rechter vandaag in het belang van ons allemaal – planten en dieren incluis – beslist.

Zie ook dit artikel in de Leeuwarder Courant: Rechter beslist over krimp van veestapel.

Oranje gras

Sinds dit jaar vallen ze me op: fel oranje gekleurde graslandjes. Langs een kerkepaadje kwam ik er vandaag weer eentje tegen: stervend oranje gras. Even verderop was zo’n gestorven landje – hier en daar stak nog een oranje spriet omhoog – reeds omgeploegd. De codenaam van het door de Amerikanen in Vietnam gebruikte ontbladeringsmiddel – Agent Orange – schoot me te binnen, maar dat dankte zijn naam aan de oranje band die om zijn verpakking zat. Misschien is er ook wel sprake van een grasziekte. Iemand enig idee wat hier aan de hand is? (PS Inmiddels is duidelijk dat hier sprake is van met onkruidverdelger glyfosaat ‘doodgespoten’ gras.)

Landschap 105, Leusden, 2017 © Ton van ’t Hof

Minutieuze duplicering

Soms
wordt een gedicht

ook wel een ding
genoemd en geslagen

met een tuinslang
om erachter te komen

wat hij betekent.

     *

Werkelijke dingen
kunnen worden gereproduceerd

en iets
kan een reproductie zijn

van een werkelijk ding.

     *

In Rome staat een standbeeld
van Giordano Bruno,

de ketter, die verbrand werd
omdat hij in God

zo niet de ziel zelf,
dan toch de ziel van de ziel

van de wereld zag.