Boeken, een bonnetje & de natuur

Naar de kringloopwinkel gefietst en € 1,20 aan twee boeken uitgegeven: een vogelgids en een bossenatlas. Ik moet bekennen dat ik meer dichters dan vogels of bomen bij naam ken.

img_0678

In het vogelgidsje kom ik een bonnetje tegen dat heel goed van het vogelgidsje (3e druk 1964) zou kunnen zijn.

img_0682

Daarna een uurtje in bad gelegen om de pijn in mijn rug wat te verlichten. Begonnen in Wilde apen: Natuurbescherming in Nederland van prof. dr. Frank Berendse, extern medewerker van Wageningen UR:

‘Een belangrijke stap is dat heel recent in de nieuwe Wet Natuurbescherming een artikel is opgenomen dat de intrinsieke waarde van de natuur erkent. Die intrinsieke waarde is de verantwoordelijkheid die we hebben voor de wilde planten en dieren waarmee we samenleven. De grote vraag is hoe we al die soorten de ruimte geven, waarin ook zij hun eigen toekomst kunnen bepalen. Daarover gaat dit boekje.’

Ik krijg steeds meer oog voor de natuurlijke omgeving waarin ik leef. Ga steeds beter begrijpen dat wij mensen daar geen eigenaar van zijn, maar slechts één van de vele soorten die er deel van uitmaken. En wat me ook duidelijk is: zonder andere soorten ís er geen natuurlijke leefomgeving en kunnen wij niet voortbestaan. Dat gaat simpelweg niet.

Wilde apen, Frank Berendse, KNVV Uitgeverij, 2016: via bol.com.

Over het debuut van Martin Knaapen, Koe 1 & Route 66

In november verschijnt bij Stanza het debuut van Martin Knaapen, getiteld Ik, mijn broer. Knaapen zet zich met zijn mondige, geconcentreerde lyriek in één klap als dichter op de kaart. De bundel is vandaag gereedgekomen voor een proefdruk. Annemiek Pruijt heeft de spannende tekening op de omslag gemaakt.

img_0673

Mijn hernia lijkt zich ietwat te herstellen; de klem om mijn rechterbeen wordt wat minder vaak en wat minder strak aangedraaid. Het ziet ernaar uit dat ‘blijven bewegen’ een remedie is. Vanochtend naar de Grutte Wielen gefietst, waar ik deze koe tegenkwam:

img_0669

Koe 1, Grutte Wielen, 2016, © Ton van ’t Hof

In 1963 reist Andy Warhol met drie vrienden in een Ford Falcon van New York naar Los Angeles om de opening van zijn tweede solo-expositie bij te wonen. Ze maken daarbij ook gebruik van de legendarische Route 66. In Andy Warhols roadtrip worden allerlei weetfeitjes over Route 66 opgesomd. Van sommige feitjes wil ik iets zien of horen en zoek ze op internet op. Zoals het ‘onofficiële lied’ van de weg: ‘Get Your Kicks on Route 66’ van Nat King Cole:

Of de eerste reisgids, A Guide Book to Highway 66 (1946) van Jack D. Rittenhouse, waarvan een eerste drukje tegenwoordig $ 250 doet.

img_0674

Andy Warhols roadtrip, Deborah Davis, Meulenhoff, 2016: via bol.com.

Over de Uniastate en de sociale inborst van bomen o.a.

Staan en lopen zijn erg pijnlijk voor mijn rug en rechterbeen. Zitten en fietsen lukt nog wel. Verschillende mensen hebben me aangeraden om niet op de bank te blijven hangen maar regelmatig in beweging te komen. Dat lijkt me goede raad. Dus vanochtend de fiets gepakt en langzaam richting het dorpje Bears gefietst. Waar, zo zag ik gisteren op tv, een bijzonder kunstwerk staat:

img_0664

‘In het bescheiden dorpje Bears leefde ooit een vooraanstaande familie, de Unia’s. Na afbraak van hun State in 1756 ligt het terrein er eeuwenlang verlaten bij. Alleen de Poarte is nog een schamele getuige van het rijke verleden van deze locatie. Totdat rond 1990 een initiatief ontstaat om de state te laten herleven. Waar eens de stenen muren stonden verrijst een stalen replica, naar een ontwerp van kunstenaar Bep Mulder, als een luchtspiegeling van het verleden. De toren biedt een prachtig uitzicht over het landschap. Wie via de plechtige nog originele Poarte het heringerichte stinsenterrein betreedt, waant zich even bezoeker in een andere tijd.’ (Voor meer informatie: uniastatebears.nl.)

Daarna iets gelezen over de sociale inborst van bomen en bij de bibliotheek direct het boek gereserveerd waaruit het volgende citaat afkomstig is:

‘Why are trees such social beings? Why do they share food with their own species and sometimes even go so far as to nourish their competitors? The reasons are the same as for human communities: there are advantages to working together. A tree is not a forest. On its own, a tree cannot establish a consistent local climate. It is at the mercy of wind and weather. But together, many trees create an ecosystem that moderates extremes of heat and cold, stores a great deal of water, and generates a great deal of humidity. And in this protected environment, trees can live to be very old. To get to this point, the community must remain intact no matter what. If every tree were looking out only for itself, then quite a few of them would never reach old age. Regular fatalities would result in many large gaps in the tree canopy, which would make it easier for storms to get inside the forest and uproot more trees. The heat of summer would reach the forest floor and dry it out. Every tree would suffer.’ (Via Brain Pickings.)

Peter Wohlleben, de schrijver van The Secret Life of Trees / Het verborgen leven van bomen, hanteert hier een ander, zachtzinniger vocabulaire dan gebruikelijk om het leven van bomen te beschrijven. Wat me deugd doet. Omdat het noodzakelijk is dat we met andere, zachtzinnigere ogen naar de natuur gaan kijken. Alle elementen van onze wankelbare ecosystemen verdienen de volle aandacht.

‘Heb je ooit het gevoel dat bomen maatregelen nemen of in actie komen?’ vraagt Koos van Zomeren zich in zíjn bomenboek af. Wohlleben laat zien dat bomen dit inderdaad doen.

’s Middags heb ik half staand half zittend nog een appeltaartje gebakken. ’t Is per slot van rekening herfst.

Het verborgen leven van bomen, Peter Wohlleben, Lev, 2016: via bol.com.
Het bomenboek, Koos van Zomeren, Singel Uitgeverijen, 2008: via bol.com.

De burger als stelpost, de balans als afgod

Ik hoop niet dat ik eraan geloven moet: een hernia. Maar de boel doet flink zeer. Heb, voor het eerst, ook snijdende pijn in mijn rechterbeen. Enfin. Blik op andere dingen! Ewald Engelens column in De Groene Amsterdammer van deze week, bijvoorbeeld, waarin hij enkele spijkers op hun kop slaat: ‘Het is de reductio ad absurdum van het boekhouden dat in het postideologische Nederland voor politiek doorgaat: de burger als stelpost, de balans als afgod.’

img_0657

Ook Gijsbert Pols haalt uit. Naar Arnon Grunberg. In een recensie over Grunbergs laatste roman, Moedervlekken:

‘Ook het open, onbesliste maar lebensbejahende einde maakt van Moedervlekken geen geëngageerde roman. Het komt veel te laat, zoals de hele roman anderhalve eeuw te laat komt. In deze eeuw is het niet meer genoeg om de deceptie te overwinnen en te besluiten dat je iets van je leven wilt maken. De vraag is hoe. Hoe kun je leven? Hoe moet je leven? Hoe te doen? // Een antwoord durven geven op die vraag, dat is engagement.’

Tja. Verlangt Pols nu van Grunberg tips over de wijze waarop je je leven inrichten kunt? Inrichten moet? Verwacht hij van geëngageerde schrijvers in deze eeuw dat ze ons zinnige levensbeginselen bijbrengen? Ik heb toch wat minder vertrouwen in hun kunnen op dit vlak, geloof dat we dan te veel van het inzicht van de meeste romanciers zouden vragen. Literatuur als zelfhulpboek. Overigens volgt na een antwoord op de hoe-vraag nog altijd de uitvoering, die pas tot echte veranderingen kan leiden.

In The New York Review of Books maak ik kennis met de uitbundige doeken van de Amerikaanse beeldend kunstenaar Stuart Davis (1894-1964). Een overzicht van zijn werk wordt dit en volgend jaar in verschillende grote musea in de VS tentoongesteld.

Stuart Davis: <i>Landscape with Garage Lights</i>, 32 x 42 inches, 1931–1932

Stuart Davis: Landscape with Garage Lights, 32 x 42 inches, 1931–1932

In de hoekige vlakverdeling en het platgeslagen perspectief herkennen we invloeden van het kubisme. Het felle kleurgebruik doet me aan het expressionisme denken, dat in de eerste decennia van de vorige eeuw opdook. Op het schilderij zien we een havengebied vol sporen van de tweede industriële revolutie: stalen schepen, lichtnet, benzinepompen. ’t Heeft iets heel optimistisch. Je blijf er naar kijken.

img_0658

Omdat we de boot al hadden gehuurd en ik mezelf nog per fiets over korte afstanden kan vervoeren, toch nog twee uurtjes in een fluisterbootje door Leeuwarden en over de Dokkumer Ee gevaren.

Moedervlekken, Arnon Grunberg, Lebowski, 2016: via bol.com.

Van de kip-noedel krijg ik een echt zengevoel

Andy Warhols eerste solo-expositie als beeldend kunstenaar was geen succes. In de zomer van 1962, Warhol was toen 34 jaar oud en al een goed verdienende illustrator, werden 32 schilderijen van 32 verschillende Campbell soepblikken geëxposeerd in de Ferus Gallery te Los Angeles. Warhol heeft de expositie zelf nooit bezocht; hij woonde in New York en LA was te ver weg.

img_0652

Irving Blum met Andy Warhols ‘Campbell’s Soup Cans’ in de Ferus Gallery te Los Angeles, 1962. Foto door William Claxton. Met dank aan Demont Photo Management, LLC.

‘Andy was hier onbekend en een buitenstaander,’ lees ik in Deborah Davis’ boek Andy Warhols roadtrip, ‘dus trok zijn opening weinig publiek.’ Maar de als kunstwerken gepresenteerde soepblikschilderijen veroorzaakten wel rumoer. Zo nam de nabij gelegen Primus-Stuart Gallery de schilderijen op de hak door in haar galerie echte Campbell soepblikken te koop aan te bieden. De Los Angeles Times plaatste een cartoon waarop twee ‘kenners’ Warhols schilderijen bekijken: ‘De asperge-crème doet me eerlijk gezegd niets,’ zegt de een tegen de ander, ‘maar van de huiveringwekkende intensiteit van de kip-noedel krijg ik een echt zengevoel.’

De toen 26-jarige filmacteur en kunstverzamelaar Dennis Hopper bezocht de expositie wel en gaf aan dat hij een van de soepblikschilderijen, ze kostten $ 100 per stuk, wilde kopen. Hij was nog niet thuis of hij werd gebeld door Irving Blum, mede-eigenaar van de Ferus Gallery, die had besloten dat alle 32 schilderijen ‘als één reusachtig kunstwerk’ bij elkaar moesten blijven en dat ze niet apart zouden worden verkocht. Hij gaf bovendien aan dat hij zelf de koper was.

Blum betaalde Warhol $ 1000 voor de hele bups. ‘Toen de expositie was afgelopen, nam hij de schilderijen mee en hing ze aan een muur van zijn appartement, in vier rijen van acht.’

In 1996 verkocht hij ze aan het Museum of Modern Art in New York voor $ 15 miljoen.

img_0653

Andy Warhols roadtrip, Deborah Davis, Meulenhoff, 2016: via bol.com.

Ik laat mij een lied van vasternissen zingen

In 2017 verschijnt er een kloeke bundel ‘nieuwe en geselecteerde gedichten’ van mijn hand. Daarin zal ook onderstaand gedicht worden opgenomen, dat eerder verscheen in het inmiddels uitverkochte Hey! Are You Suffering! (2010).

hays

GEDICHT

ik laat mij een lied van vasternissen zingen
van hoe men webben hoe men spinnen sterven
van savons verde ochtenaas en versiersiersiersierde hyen con
en van de vraatzuchtvan zwaar slapen aanblazen

maar wat was nu precies de overschrijding van de natuur?
de stenenbruisend zich rekken en huilende vallen
of een dende slangeenkenken eenkendende mier?
de wereld staart glazig naar de meute
zoals de leliën ook en ook en ook en ook
zijn verdriet of vrede blauw zijn vrede bloemende blauw

en in een andere verhouding tot de werkelijkheid
dragen zij de: vaak de: vaafse aarde:
kromvoet hinkend bestoven vuurminnend
zij nemer zij nooit en de aarde nimmer zij torsen
de aarde aarde aarde aarde aarde aarde aarde

en tot hoe weinig leidt dit alles: dat in hem wortelt als de oorsprong
het harten het oofd het hoor gelijk is het oor aan de mond is
het licht lijk het licht toeien aan alles het lij vloeien het zij vlo

en wie is in hemelsnaam co ter rechterzijde op de foto?
een oude dichter die terugkeert?
de mond verorberorbert de zon de wolkenhij steekt de zond
met hun smelt de tongende tongende tongende bliksem
na te bootsen en dat hij zich daarbij soms zo laat gaan
womelse dieptepttromen de windiste winendelstttttromen

unterwegs zur sprache pfullingen
maar breken zij breken het waterwisch van de glazen
zoeken naar de zin van het mysterie det mysten zoet mysteriezoeken
der endragen de paarder zeedie paarder en de vuur
waarom is dat zo? waro? waro? wat daro? waat da warom zom daro?
aldus ook hun mummiesrokende rivieren mummierende riviesrok
in een toestand van sluimeren en minimale anwzghd

oh die man der die dubbelzinnigheid smoltoh de moeder de man die moltoh
enkele meters wegwierp de oorsprong van het kunstwerk
en vraagtdie zo gehoond gehoond geloofd zij gehoond gelijk zij er staat
naar een deur om daar door te gaan

de taal de stem het woord fliegen via een spfiegel misschien
hoor mulle microfonen lachen hoor microfonen mulle microfonen lachen
wat ons niet zozeer dichter bij onze essentie brengt
maar wel opent opem gem gen vre vre

Bundels die nog wel verkrijgbaar zijn: via ollauogalanestas.nl.